ŻYCIE DOCZESNE CHRZEŚCIJAN

JAKO „ŻYCIE W ...”

·
w:
„Do kogóż pójdziemy? Ty masz słowa życia
wiecznego”. Praca zbiorowa pod redakcją ks. J. Misiurka, A.J. Nowaka
OFM, ks. W. Słomki, Lublin 1998, s. 189n

1. CZŁOWIEK
W  DOcZESnoŚCI

Życie
doczesne człowieka nigdy nie rozgrywa  się w jakiejś pustce, w
próżni. Człowiek nie będzie nigdy neutralny w
stosunku to tego co dzieje się wokoło niego, w nim samym czy jeszcze
wobec tego, co sam czyni. Powyższy stan rzeczy można opisać na
wiele sposobów. Można mówić w tym kontekście dla
przykładu o zestawieniach: życie - śmierć,
łaska - grzech, święty - grzesznik.
Można opisać człowieka, jego byt, istnienie, życie,
również jeszcze inaczej.
Oto co mówi nam na ten temat fragment z Listu do Rzymian św. Pawła Apostoła:

„Czy mamy trwać w grzechu, aby
łaska bardziej się wzmogła? Jeśli umarliśmy dla
grzechu, jakże możemy nadal w nim
(evn auvth/|) żyć? ... umarliście dla
grzechu, żyjecie zaś dla Boga w Chrystusie Jezusie (evn Cristw/| VIhsou/)” (Rz 6,1-2.11).

Jak wskazuje np. przytoczony powyżej tekst,
można mówić o życiu doczesnym człowieka jako o
„życiu w ...”.
Św. Paweł pisze, że chrześcijanin nie może już
więcej  żyć w grzechu (evn auvth/|, Rz 6,2). W
Chrystusie Jezusie  (evn Cristw/|
VIhsou/) żyje on już w doczesności dla Boga (Rz
6,11). W listach Apostoła Narodów spotkamy i inne konstrukcje z
przyimkiem evn + rzeczownik. Są one liczne. Jak nam się wydaje,
można mówić na ich podstawie o życiu człowieka, o
jego bycie, jako o „życiu w ...”[1]. Jak zobaczymy, będzie to
może dotyczyło przede wszystkim doczesności. Wydaje się nam
to tym ważniejsze, że to przecież właśnie w niej
decyduje się nasza wieczność. Pozostawimy więc w naszych
rozważaniach na uboczu tę ostatnią i ograniczmy się do
jedynie do doczesności oraz kilku uwag jej dotyczących.
Otóż sama doczesność może być rozumiana jako środowisko, w którym
człowiek żyje. Nie jest to bynajmniej środowisko jednorodne. Pokażą nam to choćby
prezentowane poniżej teksty zaczerpnięte z tzw. listów
autentycznych św. Pawła Apostoła[2].

2. ŻYCIE
DOCZESNE CZŁOWIEKA JAKO „ŻYCIE
W ...”

Spróbujmy
teraz przynajmniej krótko przedstawić sformułowania
inne, przynajmniej gramatycznie podobne do spotkanych w cytowanym powyżej
Rz 6,1-2.11 konstrukcji evn auvth/|
i przede wszystkim evn Cristw/| VIhsou/.
Będzie więc tutaj chodziło o konstrukcje z greckim przyimkiem
evn („w”), które opisują
doczesną egzystencję człowieka jako „życie w ...”, i które spotykamy w Nowym
Testamencie, w Corpus paulinum, we
wspomnianych już tzw. listach autentycznych św. Pawła.
Oczywiście nie chodzi tutaj o jakieś dokładniejsze studium tych
konstrukcji. Z wielu powodów będziemy musieli ograniczyć
się jedynie do zasygnalizowania tych sformułowań, które
wydały się nam ważniejszymi dla Pawłowej wizji życia
doczesnego chrześcijan jako „życia
w Chrystusie”. To osoba Zbawiciela oraz Jego dzieło zajmują
jedno z centralnych miejsc jeśli chodzi o Corpus paulinum. Ciekawe potwierdzenie tego faktu można
widzieć, naszym zdaniem, właśnie w konstrukcjach, jakie
ukazują nasze życie doczesne jako „życie w ...”. Jak zobaczymy liczba tekstów,
które trzeba byłoby tutaj zasygnalizować w wypadku
poszczególnych konstrukcji, nie jest zbyt duża. Wyjątek stanowiłyby
teksty z konstrukcjami evn Cristw/| (około
81 razy), evn kuri,w| (około 43
razy) oraz sformułowania evn pneu,mati (około
25 razy)[3].

Przejdziemy
teraz do konkretnych przykładów zaczerpniętych z tzw. listów autentycznych św. Pawła Ap. Życie człowieka
to  życie  w  pewnej  grupie  czy
społeczności: por. np. evn
tw/| ge,nei mou (Ga 1,14), oraz evn tw/| ivdi,w| ta,gmati (1 Kor 15,23). Przed przyjściem Chrystusa
cała społeczność ludzka dzieli się, z określonego
punktu widzenia, na dwie kategorie. I tak człowiek może żyć
bądź w porządku naznaczonym przez znak
przynależności do Ludu Bożego Starego Przymierza, poprzez
obrzezanie: evn peritomh/|| (Rz
4,10). Druga możliwość to przynależność do innej
grupy, to życie w porządku nieobrzezania: evn avkrobusti,a| (por. np. 1 Kor 7,18 i Rz 4,10.11.12).
W pierwszym wypadku człowiek żyje w domenie Prawa, evn tw/| no,mw| (por. np. Rz 3,19). To samo odda i
odreślenie evn tw/| VIoudai?smw/| (Ga
1,13.14). Drugi porządek to życie w świecie nie znającym
prawdziwego i jedynego Boga: evn toi/j
e;qnesin (Ga 1,16; 2,2)[4]. Nadejście czasu Ewangelii oznacza, miedzy
innymi, zniesienie tego rozbicia: (27) o[soi
ga.r eivj Cristo.n evbapti,sqhte( Cristo.n evnedu,sasqe. (27) ouvk
e;ni VIoudai/oj ouvde. {Ellhn( ouvk e;ni dou/loj ouvde. evleu,qeroj( ouvk e;ni
a;rsen kai. qh/lu\ pa,ntej ga.r u`mei/j ei-j evste evn Cristw/| VIhsou/ (Ga 3,27-28, por. również np. 6,15).
Równocześnie jednak przypomni ono inny podział, o wiele
ważniejszy i nieskończenie bardziej radykalny. Przepowiadanie Dobrej
Nowiny dokonuje się niejako w dwóch środowiskach, w
dwóch grupach ludzi: pomiędzy tymi, którzy
dostępują zbawienia, jaki i tymi, którzy idą na
zatracenie: o[ti Cristou/ euvwdi,a
evsme.n tw/| Qew/| evn toi/j swzome,noij kai. evn toi/j avpollume,noij
(2 Kor 2,15; por. też np. 1 Kor 15,23).

Życie ludzi na obecnym etapie dziejów
zbawienia jest uwarunkowane poprzez grzech, który
jest (dosłownie „był”,
h=n) na
świecie (dosłownie „w
świecie”, evn ko,smw|,
Rz 5,13). Ludzie żyją w (evn)
grzechu: eiv de. Cristo.j ouvk evgh,gertai(
matai,a h` pi,stij u`mw/n\ e;ti evste. evn tai/j a`marti,aij u`mw/n (1 Kor
15,17, por. cytowane już Rz 6,2)[5].
Z kolei sam grzech znaczy swe panowanie poprzez śmierć: evbasi,leusen h` a`marti,a evn tw/| qana,tw| (Rz
5,21). Jedną z cech charakterystycznych tego porządku jest to,
że jeden z największych darów Bożych, jakim jest prawda,
znajduje się w niewoli nieprawości: ... tw/n th.n avlh,qeian evn avdiki,a| kateco,ntwn (Rz 1,18;
por. v 25: oi[tinej meth,llaxan th.n
avlh,qeian tou/ Qeou/ evn tw/| yeu,dei). Poprzez straszliwy paradoks w
Adamie, w tym który został przeznaczony aby dać życie
ludzkości, umierają wszyscy ludzie, całe jego potomstwo: w[sper ga.r evn tw/| VAda.m pa,ntej avpoqnh,skousin (1 Kor
15,22a; por. v 22b: ou[twj kai. evn tw/|
Cristw/| pa,ntej zw|opoihqh,sontai; por. również już
wcześniej cytowany v 23: e[kastoj de. evn
tw/| ivdi,w| ta,gmati).

Jednak mimo wszystko dzieje świata nie
przestają stanowić historii zbawienia. Wszystko, co ma miejsce,
rozgrywa się niejako w „sferze” naznaczonej przez
Bożą cierpliwość: evn
th/| avnoch/| tou/ Qeou/ (Rz 3,26). W stosownym czasie Bóg
nada dziejom świata wymiar „dnia
zbawienia i przyjścia z pomocą”: evn h`me,ra| swthri,aj evboh,qhsa, soi (2 Kor
6,2a)[6].
Obiecany i wyczekiwany Zbawiciel - Pomazaniec (gr. cristo,j) będzie pierworodnym
pośród wielkiej liczby braci: evn
polloi/j avdelfoi/j (Rz 8,29). Bóg Ojciec ustanowił
Chrystusa narzędziem przebłagania przez wiarę mocą Jego
krwi: evn tw/| auvtou/ ai[mati (Rz
3,25). We krwi Jezusa (evn tw/| ai[mati
auvtou/) zostaliśmy usprawiedliwieni (Rz 5,9). Wg
słów samego Chrystusa przytoczonych przez Apostoła, Nowe
Przymierze jest Przymierzem we krwi Zbawiciela (evn tw/| evmw/| ai[mati, 1 Kor 11,25). Usprawiedliwieni
poprzez wiarę, chrześcijanie zachowują pokój z Bogiem
przez Chrystusa (Rz 5,1): to właśnie przez Niego mają oni
dostęp do tej łaski i w niej (evn
h-|) trwają (e`sth,kamen,
Rz 5,2, por. v 15: avllV ouvc w`j to.
para,ptwma( ou[twj kai. to. ca,risma\ eiv ga.r tw/| tou/ e`no.j paraptw,mati
oi` polloi. avpe,qanon( pollw/| ma/llon h` ca,rij tou/ Qeou/ kai. h` dwrea. evn
ca,riti th/| tou/ e`no.j avnqrw,pou VIhsou/ Cristou/ eivj tou.j pollou.j
evperi,sseuse). Zbawienie jest zbawieniem w życiu Chrystusa: evn th/| zwh/| auvtou/ (Rz 5,10). Ci,
którzy zostaną zbawieni, będą królować w
życiu: evn zwh/| basileu,sousin (Rz
5,17). Chrześcijanie pokładają swoją nadzieję w (evn) Chrystusie nie tylko w życiu
doczesnym, ale również jeśli chodzi i o życie
wieczne: eiv evn th/| zwh/| tau,th|
hvlpiko,tej evsme.n evn Cristw/| mo,non( evleeino,teroi pa,ntwn avnqrw,pwn
evsme,n (1 Kor 15,19, por. np. również vv 13s i
20s). Za przykładem Chrystusa Zmartwychwstałego wierzący w Niego
są wezwani do wejścia w nowe życie i kroczenia w nim: ... ou[twj kai. h`mei/j evn kaino,thti zwh/j
peripath,swmen (Rz 6,4). Ci, którzy tego pragną,
mogą już teraz pełnić służbę w nowym
porządku, w porządku Ducha, a nie w starym porządku niewoli, nie
według przestarzałej litery: nuni.
de. kathrgh,qhmen avpo. tou/ no,mou( avpoqano,ntej evn w-| kateico,meqa( w[ste
douleu,ein h`ma/j evn kaino,thti pneu,matoj( kai. ouv palaio,thti gra,mmatoj (Rz
7,6). Chrześcijanie jawią się jako źródło
światła w świecie: te,kna Qeou/
avmw,mhta evn me,sw| genea/j skolia/j kai. diestramme,nhj( evn oi-j fai,nesqe
w`j fwsth/rej evn ko,smw| (Flp 2,15). Sami nie są już w
ciemności: ouvk evste. evn sko,tei (1 Tes
5,4)[7].
Mąż niewierzący dostępuje uświęcenia
dzięki (evn) swej
małżonce - chrześcijance, małżonka
niewierząca dostępuje uświęcenia dzięki (evn) swemu
mężowi -chrześcijaninowi: h`gi,astai ga.r o` avnh.r o` a;pistoj evn th/| gunaiki,( kai.
h`gi,astai h` gunh. h` a;pistoj evn tw/| avndri, (1 Kor 7,14).
Chrześcijanie sprawują liturgię swego życia nie przy
użyciu (evn) starego kwasu,
nie przy użyciu (evn) kwasu
złości i przewrotności, ale przy użyciu (evn) przaśnego chleba czystości i
prawdy: w[ste e`orta,zwmen( mh. evn zu,mh|
palaia/|( mhde. evn zu,mh| kaki,aj kai. ponhri,aj( avllV evn avzu,moij
eivlikrinei,aj kai. avlhqei,aj (1 Kor 5,8). Ich życie ma
przebiegać w uczciwości (evn
crhsto,thti, 2 Kor 6,6), w czystości (evn a`gno,thti, 2 Kor 6,6) [8],
w świętości (evn
a`giasmw/|, 1 Tes 4,4.7), i to w świętości
nienagannej (evn a`giwsu,nh|,
1 Tes 3,13). Postępują
oni w świecie w (evn)
prostocie serca i w szczerości wobec Boga, nie według (evn) mądrości doczesnej, ale
według (evn) łaski
Bożej:... o[ti evn a`plo,thti kai.
eivlikrinei,a| Qeou/( ouvk evn sofi,a| sarkikh/| avllV evn ca,riti Qeou/(
avnestra,fhmen evn tw/| ko,smw|( perissote,rwj de. pro.j u`ma/j (2 Kor
1,12). Wszystko ma przebiegać u nich wg wymagań miłości: pa,nta u`mw/n evn avga,ph| gine,sqw (1 Kor
16,14). W łonie Kościoła szczególna miłość
winna otaczać tych, którzy pracują dla dobra wspólnoty:
kai. h`gei/sqai auvtou.j u`per evk perissou/
evn avga,ph| dia. to. e;rgon auvtw/n.
eivrhneu,ete evn e`autoi/j (1 Tes 5,13). W Kościele
chrześcijanie uzupełniają się wzajemnie: kai. ou]j me.n e;qeto o` Qeo.j evn th/| evkklhsi,a|
prw/ton avposto,louj( deu,teron profh,taj( tri,ton didaska,louj( e;peita
duna,meij( ei=ta cari,smata ivama,twn( avntilh,yeij( kubernh,seij( ge,nh
glwssw/n (1 Kor 12,18).

Św. Paweł chlubi się
w krzyżu Chrystusa: evmoi. de. mh.
ge,noito kauca/sqai eiv mh. evn tw/| staurw/| tou/ kuri,ou h`mw/n VIhsou/
Cristou/ (Ga 6,14). Miłuje on Filipian miłością
w Chrystusie: evpipoqw/ pa,ntaj u`ma/j evn
spla,gcnoij VIhsou/ Cristou/ (Flp 1,8; por. 1,7 oraz 2 Kor
6,12). Apostoł nie głosi Dobrej Nowiny w mądrości
słowa: evn sofi,a| lo,gou (1 Kor
1,17, por. v 21). Czyni on to nie tylko słowem: evn lo,gw| (1 Tes 1,5). Jego przepowiadanie dokonuje
się w łasce Chrystusowej: evn
ca,riti Cristou/ (Ga 1,6). Dokonuje się ono w mocy, w Duchu
Świętym, z wielką siłą  przekonania: evn duna,mei( kai. evn pneu,mati ~agi,w|( kai. evn
plhrofori,a| pollh/| (1 Tes 1,5). Św. Paweł
głosi Chrystusa i żyje, sprawuje swą misję apostolską,
nie podstępem: evn do,lw| (1 Tes
2,3). Dzieje się to w miłości: evn
avga,ph| avnupokri,tw| (2 Kor 6,6), w Bożej mocy: evn duna,mei Qeou/ (2 Kor 6,7),
także pośród wielkiego utrapienia: evn pollw/| avgw/ni (1 Tes 2,2), w słabości,
w bojaźni, z wielkim drżeniem: evn
avsqenei,a| kai. evn fo,bw| kai. evn tro,mw| pollw/| (1 Kor
2,3). W ten sposób wiara nie opiera się na mądrości
ludzkiej, ale na mocy Bożej: i[na h`
pi,stij u`mw/n mh. h=| evn sofi,a| avnqrw,pwn avllV evn duna,mei Qeou/ (1 Kor
2,5).

Tymoteusz jest bratem Św. Pawła i
Bożym współpracownikiem w służbie Ewangelii: evn tw/| euvaggeli,w| tou/ Cristou/ (1 Tes
3,2; por. 2 Kor 8,18; 10,14 i Flp 4,3). Królestwo Boże nie
przejawia się w słowach, ale w mocy: ouv
ga.r evn lo,gw| h` basilei,a tou/ Qeou/ avllV evn duna,mei (1 Kor
4,20). Życie Kościoła toczy się w obecności Chrystusa:
evn prosw,pw| Cristou/ (2 Kor
2,10). Jest to życie w wierze: evn
pi,stei (Ga 2,20). W niej to właśnie chrześcijanie
maja trwać: sth,kete evn th/| pi,stei (1 Kor
16,13, por. 2 Kor 13,5). Posługa Starego Przymierza dokonywała
się w chwale (evn do,xh|), o
wiele bardziej dotyczy to posługi Nowego Przymierza: (7) eiv de. h` diakoni,a tou/ qana,tou evn gra,mmasin(
evntetupwme,nh evn li,qoij( evgenh,qh evn do,xh| ...(8) pw/j ouvci. ma/llon h` diakoni,a tou/ pneu,matoj
e;stai evn do,xh| ...(11) eiv ga.r
to. katargou,menon( dia. do,xhj( pollw/| ma/llon to. me,non( evn do,xh| (2 Kor
3,7.8.11).

Jeśli chodzi o relacje miedzy życiem
doczesnym chrześcijan i przyszłym zmartwychwstaniem umarłych, to
w 1 Kor 15,42-43 Apostoł stara się przybliżyć to
zagadnienie mówiąc, że sieje się zniszczalne (evn fqora), niechwalebne (evn avtimi,a|) i słabe (evn avsqenei,a|) a powstaje,
zmartwychwstaje (evgei,retai)
niezniszczalne  (evn avfqarsi,a|),
chwalebne (evn do,xh|) i
mocne (evn duna,mei): (42)  ou[tw
kai. h` avna,stasij tw/n nekrw/n. spei,retai
evn fqora/|( evgei,retai evn avfqarsi,a|\ (43)  spei,retai
evn avtimi,a|( evgei,retai evn do,xh|\ spei,retai evn avsqenei,a|( evgei,retai
evn duna,mei.

Życie chrześcijan to również
życie, które św. Paweł Apostoł przedstawia, opisuje,
za pomocą takich sformułowań jak „w ciele” (evn sw,mati, evn
sarki,), „w Bogu” (evn
qew/|), „w Chrystusie” (evn Cristw/|),
„w Panu” (evn
kuri,w|), „w Duchu” (lub „w duchu”, evn pneu,mati).
Powyższe konstrukcje wydają się być szczególnie
ważne np. jeśli chodzi o św. Pawła i jego
listy (wynika to również z częstotliwości z
jaką spotykamy je choćby w już  tzw. listach
autentycznych św. Pawła Apostoła). Ponieważ, jak nam
się wydaje, zasługują one na osobne omówienie,
związku z tym ograniczamy się tu jedynie do ich wymienienia.

3. odwoływanie się do
partykuły  greckiej  evn  jako jeden ze sposobów oddawania
bogactwa aspektów życia człowieka w doczesności

Sygnalizowane
powyżej różne konstrukcje oraz teksty wskazują jak
stosowanie rożnych sformułowań z partykułą evnjest interesujące i ważne np. dla
egzegezy czy dla teologii. W sposób naturalny formują one kontekst,
w jakim należy rozważać Pawłową wizję życia
chrześcijan jako życia w
Chrystusie[9].
Równocześnie wymieniane perykopy czy konstrukcje ukazują
również, jak można, i z całą pewnością
trzeba, interpretować na rożne sposoby samą partykułę evn jak
i sformułowania, w skład których ona wchodzi[10].

Zanim przejdziemy do
przynajmniej kilku zagadnień, natury raczej gramatycznej, związanych
z zastosowaniem, jakie partykuła evn znajduje
we wspomnianych już tzw. listach autentycznych św. Pawła, trzeba
przypomnieć jeszcze coś innego. Otóż Apostoł nie
sięga jedynie do wspomnianego przyimka, ale w sposób ogólny
korzysta np. z rożnych partykuł by za ich pomocą
przedstawiać dla przykładu bogactwo związków
istniejących miedzy światem, czy ludzkością, z jednej
strony, a Bogiem, Ojcem, Synem i Duchem Świętym, z drugiej strony.
Oddają to w bardzo ciekawy sposób na przykład
sformułowania z rodzaju „z
Chrystusem” (su.n
Cristw/|), „ku Chrystusowi” (eivj Cristo,n)
i „przez Chrystusa” (dia. Cristou/)[11].

Jeśli
chodzi o samo odwoływanie się do rożnych partykuł i
korzystanie z nich, to taki proceder nie jest bynajmniej czymś obcym
filozofii, może przede wszystkim popularnej, okresu, w jakim przyszło
żyć np. św. Pawłowi Ap . Istnieją powody, by
twierdzić, że przywiązywała ona wielką wagę do
rozróżniania przyczyn. W konsekwencji, by uczynić tok
rozumowania jaśniejszym i uniknąć rożnych
nieporozumień, odwoływano się właśnie np. do
rożnych przyimków[12].

4. grecka Partykuła  evn w
corpus paulinum na tle innych pism

Nowego Testamentu

Jeśli
chodzi o sam partykułę evn, to
w Nowym Testamencie spotykamy ją jakieś 2757 razy[13]
czyli 19,9 raza na 1000 słów[14].

Bez
wątpienia podane powyżej liczby są ważne i mogą, co
więcej, robić spore wrażenie. Trzeba więc przypomnieć,
że w sobie samym omawiany przyimek nie posiada jakiegoś specjalnego
znaczenia, nie zajmuje uprzywilejowanego miejsca w porównaniu z innymi
partykułami. Nie ma więc mowy, by taktować go na sposób
wyjątkowy, specjalny. Jeśli więc przyimek evn będzie odgrywał w naszych
rozważaniach swoistą, specjalną rolę, jeżeli
poświęcimy mu więcej miejsca niż innym partykułom, to
nie wynika to jeszcze np. z samej częstotliwości z jaką go
spotykamy np. w Nowym Testamencie. Najważniejsze dla nas jest to, ze
partykuła evn wchodzi
w skład formuł typu evn Cristw/| oraz innych podobnych, wzmiankowanych
już konstrukcji. Stanowi ich ważną część[15]. Jest jednym z elementów opisujących nasze życie jako
„życie w ...” Jakby
nie było, element ten musi posiadać swoje znaczenie.

Już sama
ilość tekstów Nowego Testamentu, w których spotykamy
przyimek evn, podsuwa przypuszczenie, że nie zawsze
będzie on miał to samo znaczenie[16]. To bogactwo, czy to chodzi cały Nowy
Testament czy jedynie np. o tzw. listy autentyczne św. Pawła,
sprawia, że ewentualna klasyfikacja znaczeń, jakie może
posiadać omawiana partykuła, nie jest zadaniem łatwym[17]. Trzeba w tym kontekście
również wymienić przynajmniej jeszcze inną
trudność. W okresie, kiedy powstawał Nowy Testament
dochodziło do zacierania różnic miedzy przyimkami evn oraz eivj[18]. Jeśli chodzi o partykułę evn w Nowym Testamencie, to można
wyróżnić, dla przykładu, następujące grupy
znaczeniowe: 1) znaczenie miejscowe, 2) znaczenie czasowe,
3) znaczenie przyczynowe, 4) inne znaczenia[19].

Rożni autorzy mówią o dużym
znaczeniu, jakie posiada partykuła evn gdy
chodzi o oddawanie relacji między osobami. W Nowym Testamencie dotyczy to
również np. związków miedzy człowiekiem i Bogiem
czy człowiekiem i Chrystusem. W księgach składających
się na ten zbiór dotyczyłoby to przede wszystkim pism z
kręgu św. Jana Apostoła oraz Corpus paulinum[20].
Wychodząc z tego punktu widzenia można podzielić wszystkie
teksty z przyimkiem evn na dwie grupy:

a) Do
pierwszej grupy będą należały te teksty, w których
partykuła evn nie odnosi się do osób[21]. Mamy
tutaj do czynienia przede wszystkim ze znaczeniem miejscowym omawianej
partykuły[22].
Może ona tu np. służyć do oddawania okoliczności[23].
Niekiedy evn wskazuje tutaj także na
przyczynę lub posiada znaczenie instrumentalne[24].
Jeśli chodzi o tę grupę tekstów, to we wszystkich
wypadkach wydaje się bardzo prawdopodobnym wpływ hebrajskiego b[25].

b) W
drugiej grupie znajdują się teksty, w których omawiana
partykuła odnosi się do osób[26].
Przyimek evn posiada tutaj przede wszystkim znaczenie
instrumentalne (por. np. Rz 9,17 oraz Flp 4,9), choć niekiedy i w tej
grupie można mieć do czynienia ze znaczeniem miejscowym (por.
np. Rz 8,9; 2 Tm 1,5). W niektórych jeszcze wypadkach trudno jest
wybrać i odpowiedzieć jednoznacznie z jakim znaczeniem partykuły
evnmamy do czynienia w danym tekście (por.
np. Rz 9,7 oraz Ga 1,16)[27].

Do
omawianej grupy tekstów, w których partykuła evn odnosi się do osób,
należą również i takie perykopy jak np. Mk 1,2 (ge,graptai evn tw/| VHsai<a| tw/| profh,th|), Rz 9,25 (evn tw/| ~Wshe. le,gei) i 11,2 (h'
ouvk oi;date evn VHli,a| ti, le,gei h` grafh,). Należy podkreślić, iż w
sygnalizowanych powyżej tekstach chodzi o cytaty, nazwy ksiąg lub
autora czy jeszcze o teksty, w których o kimś się
mówi (por. np. Rz 11,2)[28]. Mamy również takie teksty,
jak dla przykładu Rz 1,12 (evn
u`mi/n), Rz 1,13 (evn
u`mi/n kaqw.j kai. evn toi/j loipoi/j e;qnesin), 1 Kor 15,12 (evn u`mi/n), Ga 1,16 (avpokalu,yai to.n ui`o.n auvtou/ evn evmoi.( i[na
euvaggeli,zwmai auvto.n evn toi/j e;qnesin( euvqe,wj ouv prosaneqe,mhn sarki.
kai. ai[mati): nie spotykamy
w nich imion własnych. Inna podgrupę stanowią teksty, w
których chodzi o przynależność
do kogoś, o posiadanie, o pierwszeństwo czy o jeszcze inne
związki miedzy osobami. Można tutaj zaliczyć np. Rz 9,17,
2 Kor 4,12 jak również 1 Kor 4,6 i Flp 1,30, 4,9[29]. Znajdziemy również teksty,
w których omawiany przyimek odnosi się do tego, co ma miejsce w
człowieku, w jego wnętrzu (por.
np. Rz 8,23: h`mei/j kai. auvtoi. evn
e`autoi/j stena,zomen ui`oqesi,an avpekdeco,menoi, czy 2 Kor 5,11)[30]. I tak znajduje on zastosowanie by
mówić nie tylko o relacjach miedzy człowiekiem i Bogiem, o
komunii, o wspólnocie z Nim (por. np. Rz 8,4, 1 Kor 1,6, Flp
1,6, 2,13)[31], ale również np. by
mówić o grzechu (por. np. Rz 7,8.17.18, por. v 20) czy
zaślepieniu człowieka (2 Kor 4,4)[32].

Mówiąc
o różnych konstrukcjach z przyimkiem evn jak i o nim samym ograniczyliśmy się
do Corpus
paulinum czy wręcz do tzw. listów autentycznych św.
Pawła. Pozwala to uwydatnić następujący fenomen. W pismach
tych właściwie nie spotykamy omawianego przyimka w konstrukcjach z
imionami własnymi wtedy, kiedy te ostatnie odnoszą się
bezpośrednio do konkretnego człowieka jako do osoby, jakby się to może dzisiaj powiedziało, fizycznej. Na ile mogliśmy to
prześledzić jedynymi wyjątkami byłyby tutaj:
sformułowanie evn VIsaa.k[33] jak również konstrukcje,
które można sklasyfikować jako formuły evn Cristw/|.
Oczywiście należałoby pod tym względem porównać
Corpus paulinum (czy wręcz
cały Nowy Testament), ze współczesnymi tym pismom tekstami,
które dzisiaj są nam dostępne. Byłoby to równie
ważne jak interesujące. Podobne studium z całą pewnością
pozwoliłoby lepiej zrozumieć np. znaczenie i miejsce Pawłowych
formuł evn Cristw/| tak w samym Corpus paulinum, jak jeśli chodzi o całość
przesłania Nowego Testamentu.

5. Partykuła  evn  w
pismach z kręgu Św. Jana

Przynajmniej
w kilku słowach trzeba tutaj jeszcze co najmniej zaznaczyć jedno z
zastosowań jakie partykuła evnznalazła
w pismach odwołujących się do osoby św. Jana Apostoła.
Chodzi o tzw. „evn wspólnoty”, jak
to określa A.Oepke[34]. Wg
tego autora można je spotkać w pismach Janowych jedynie w Ewangelii
oraz w Pierwszym Liście św. Jana (odpowiednio ok. 15 i 12 razy).
Najważniejsze wydają się tutaj teksty z czasownikiem „być” (eivmi,) jak również perykopy, w
których można ten czasownik przyjąć jako
domyślny (por. np. J 10,38: o[ti evn
evmoi. o` path.r kavgw. evn tw/| patri,; 14,10a: o[ti
evgw. evn tw/| patri. kai. o` path.r evn evmoi, evstin;
14,11.20; 17,21.23.26; 1 J 2,5b; 5,20) oraz teksty z czasownikiem „trwać” (me,nw; por. np. J 6,56: o` trw,gwn mou th.n sa,rka kai. pi,nwn mou to. ai-ma
evn evmoi. me,nei kavgw. evn auvtw/; 14,10b; 15,4.5.6.7; 1 J 2,6.24.28; 3,6.24;
4,12.13.15.16). Inaczej niż to ma miejsce w Corpus paulinum, w pismach
Janowych w tekstach tych przyimek evn często odnosi się wprost do Boga Ojca
oddając związki miedzy Nim a Jezusem Chrystusem (por. np. J
10,38; 14.10.11 oraz J 6,56; 15,4-7; 1 J 4,13.15) czy
ludźmi (por. np. 1 J 4,12: ... eva.n
avgapw/men avllh,louj( o` qeo.j evn h`mi/n me,nei kai. h` avga,ph auvtou/ evn
h`mi/n teteleiwme,nh evstin; 4,15.16). Warto może też
podkreślić, że nigdy nie będzie tutaj w ten sposób
ukazywany związek z Duchem Świętym. Przyjmując cały
czas za kryterium zastosowanie, jakie partykuła evn znajduje
w pismach z kręgu św. Jana Apostoła, znajdziemy tam
również konstrukcje, w których będzie mowa o Ojcu, o
Jezusie Chrystusie oraz o uczniach (por. np. J 14,20: evn
evkei,nh| th/| h`me,ra| gnw,sesqe u`mei/j o[ti evgw. evn tw/| patri, mou kai.
u`mei/j evn evmoi. kavgw. evn u`mi/n; 17,21.23.26; por. 1 J 2,24).
Sformułowania te nie mają tu nigdy np. charakteru eschatologicznego.
Ewentualnie, jeśli chodzi o J 6,56 czy 15,1nn dla przykładu,
można byłoby mówić o znaczeniu mistycznym (ale
raczej i tutaj chyba nie jako o znaczeniu pierwszym, podstawowym). Trzeba w tym
kontekście jeszcze przynajmniej wymienić perykopy mówiące
o zjednoczeniu, o komunii[35], w
których partykuła evnzdaje się posiadać przede wszystkim
znaczenie miejscowe (por. np. 1 J 1,6-7; por. również
analogiczne konstrukcje ze słowami avga,gh oraz lo,goj np. w
J 15,10 i 1 J 2,14; 3,17)[36].

Pawłowa
Wizja życia DOCZESNEgo CZŁOWIEKA

JAKo „ŻYCIa W ...”

(próba podsumowania)

Jak
widać, Corpus paulinum
pozwala mówić o życiu człowieka jako
o „życiu w ...”.
Będzie tutaj chodziło o oddanie przeróżnych
związków i zależności: pozytywnych jak
i negatywnych, dających życie jak i
oznaczających śmierć. Nie
było naszym celem dokładniejsze scharakteryzowanie  tych relacji. Chodziło raczej o
zasygnalizowanie tego specyficznego  i ważnego, jak
nam się wydaje, ujęcia ludzkiej egzystencji czy
może nawet całości obecnego
etapu historii zbawienia. Jedno i drugie jest w doczesności „wystawione”
na różnorodne wpływy i oddziaływania. Było to
prawdziwe dla czasów, w jakich przyszło żyć i
działać np. św. Pawłowi Apostołowi. Jest to miarodajne
również i dla naszej sytuacji. Pozostanie to aktualne na
całą doczesność. Stanowi to coś charakterystycznego
dla samej doczesności oraz znak nadziei na przyszłość.
Takim jest nasze „środowisko”,
w którym żyjemy, i gdzie dopełniają się Boże
zbawcze plany. W swoisty sposób chodzi tu chyba przede wszystkim o oddanie
jedynego w swoim rodzaju związku, relacji jaka istnieje między  Zbawicielem i tymi, którzy do
Niego należą. Jeśli nawet teraz nie oznacza to jeszcze
zupełnego wyzwolenia od tego, co niesie grzech i śmierć oraz
wszystko to, co z nimi związane, to
przecież chodzi tu o nowy stan, o nową
sytuację, w jakiej człowiek będący
chrześcijaninem znajduje już teraz w
doczesności. I będzie to chyba jeden ze sposobów oddania
niewyczerpanego bogactwa misterium
zbawienia na obecnym, niewątpliwie trudnym  etapie dziejów człowieka i
świata. Również i ten etap należy do Bożej
ekonomi - idąc za św. Pawłem Apostołem można
byłoby powiedzieć, iż jest on, wypełnia
się on w Chrystusie Jezusie Panu naszym.

Nota bibliograficzna

A
Greek Grammar of the New Testament and Other Early Christian Literature.
F.Blass and A.Debrunner. A Translation and Revision of the Ninth-tenth German
Edition Incorporating Supplementary Notes of A.Debrunner by Robert W.Funk, Chicago - London
1988.

A
Greek - English Lexicon of the New Testament and Other Early
Christian Literature. A Translation and Adaptation of the Fourth Revised and
Augmented Edition of Walter Bauer's Griechisch - Deutsches
Wörterbuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der übrigen Urchristlichen Literatur
by William F.Arndt and F.Wilbur Gingrich. Second Edition Revised and
Augmented by F.Wilbur Gingrich and Frederick W.Danker from Walter Bauer's Fifth
Edition 1958, Chicago -
London 1979.

Auvray P., L'hébreu
et l'araméen, w: Les langues sacrées. Je sais - je
crois. Encyclopédie du catholique au XXème siècle.
Onzième partie. Les lettres chrétiennes, Paris 1957, s. 5-58.

Cerfaux L., L'apôtre
en présence de Dieu . Essai
sur la vie d'oraison de Saint Paul, w: Recueil
Lucien Cerfaux. Études d'exégèse et d'histoire religieuse
de Monseigneur Lucien Cerfaux professeur à l'Université de
Louvain réunies à l'occasion de son soixante-dixième
anniversaire, Leuven 1985, s. 469-481.

Deissmann A., Paulus.
Eine kultur‑ und religionsgeschichtliche Skizze. Zweite völlig
neubearbeitete und vermehrte Auflage, Tübingen 1925.

Dupont J., Gnosis.
La connaissance religieuse dans les épîtres de saint Paul, Louvain 1960.

Elliger W., evn, w: Exegetisches Wörterbuch zum Neuen Testament.
Herausgegeben von Horst Balz - Gerhard Schneider. Band I, Stuttgart - Berlin - Köln - Mainz 198O, 1093-1096.

Feuillet A., La
création de l'univers „dans le Christ” d'après
l’Épître aux Colossiens (I.16a), w: A.Feuillet, Etudes sur la christologie paulinienne (ad usum auditorum), Paris 1966, s.
71-79.

Johannessohn M., Der
Gebrauch der Präpositionen in der Septuaginta, , in: Mitteilungen des Septuaginta
- Unternehmens der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. Band
3. Heft 3, Berlin 1926, s. 165-388.

Kümmel W.G., Die
Theologie des Neuen Testaments nach
seinen Hauptzeugen: Jesus - Paulus - Johannes, Göttingen 1969.

Martinez E.R., La
vita cristiana e la spiritualità secondo san Paolo (ad usum
studenti), Roma 1992.

Neugebauer F., In
Christus. Eine Untersuchung zum paulinischen Glaubensverständnis,
Göttingen 1961.

Oepke A., evn, TWNT (Theologisches
Wörterbuch zum Neuen Testament) II 534-539.

Poulain P., Le grec,
in: Les langues sacrées. Je sais -
je crois. Encyclopédie du catholique au XXème siècle.
Onzième partie. Les lettres chrétiennes, Paris 1957, s.
41-97.

Prat F., La
théologie de saint Paul. Vol. I - II, Paris 1933.

Regard P.F., Contribution
à l'étude des prépositions dans la langue du Nouveau
Testament. Avec une préface de
A.Meillet, Paris 1919.

[1] Do podobnego wniosku
można byłoby dojść również na podstawie pism
Janowych Nowego Testamentu (będzie o tym mowa w końcowej
części tego artykułu). Co do tzw.  Corpus
paulinum, to na poparcie tej tezy można np. przytoczyć co
następuje. Około 81 razy spotykamy tutaj formuły z rodzaju evn
Cristw/|,
około razy 43 evn kuri,w| oraz około 25 razy sformułowania evn
pneu,mati. Do pierwszej grupy można zaliczyć konstrukcje: evn
Cristw/|, evn tw/|
Cristw/, evn
Cristw/| VIhsou/,
evn ga.r Cristw/| VIhsou/, evn Cristw/| VIhsou/ tw/| kuri,w| h`mw/n, evn tw/|
Cristw/| VIhsou/ tw/| kuri,w| h`mw/n, evn kuri,w| VIhsou/ Cristw/|, evn qew/|
patri. kai. kuri,w| VIhsou/ Cristw/| oraz evn qew/| patri. h`mw/n kai.
kuri,w| VIhsou/ Cristw/|). Na drugą składałyby się następujące
sformułowania: evn kuri,w|, evn kuri,w VIhsou/ oraz evn tw/| kuri,w| VIhsou/. Trzecia grupa to
konstrukcje: evn pneu,mati, evn pneu,mati a`gi,w|, evn pneu,mati qeou/, evn tw/|
pneu,mati tou/ qeou/ h`mw/n, evn tw/| auvtw/| pneu,mati, evn e`ni. pneu,mati, evn tw/|
e`ni. pneu,mati oraz evn tw/| pneu,mati.

[2] Za tzw. listy autentyczne św. Pawła
przyjmiemy w naszych rozważaniach: Rz, 1-2 Kor, Ga, Flp, 1 Tes i Flm. Na
temat podziału poszczególnych pism składających się
na Corpus paulinum na
różne grupy (w tym również na temat tzw. listów autentycznych św. Paw³a) por. np. E.R. Martinez, La vita cristiana e la
spiritualità secondo san Paolo,
s. 4n.  Oczywiście zagadnienie
podziału pism stanowiących Corpus
paulinum na grupy (w tym
również problem tzw. listów
autentycznych) nie należy do łatwych i poszczególne
próby klasyfikacji listów składających się na Corpus
paulinum ciągle są przedmiotem dyskusji i badań. Sami
ograniczamy się tu jedynie do wzmiankowania tego problemu z
konieczności przy tym wybierając jedno z rozwiązań.

[3] Por. przypis nr 1.

[4] Por. Mt 4,15-16: (15)
... Galilai,a tw/n evqnw/n( (16)  o` lao.j o` kaqh,menoj evn
sko,tei fw/j ei=den me,ga( kai. toi/j kaqhme,noij evn cw,ra| kai. skia/|
qana,tou fw/j avne,teilen auvtoi/j.

[5] Por. Rz 6,12: mh. ou=n
basileue,tw h` a`marti,a evn tw/| qnhtw/| u`mw/n sw,mati.

[6] Por.
również v 1: sunergou/ntej de. kai. parakalou/men mh. eivj keno.n
th.n ca,rin tou/ Qeou/ de,xasqai u`ma/j oraz 2b: ivdou.( nu/n kairo.j
euvpro,sdektoj( ivdou. nu/n h`me,ra swthri,aj.

[7] Por. Rz 2,19: pe,poiqa,j
te seauto.n o`dhgo.n ei=nai tuflw/n( fw/j tw/n evn sko,tei.

[8] Por. bardzo ciekawy,
również i dla naszego zagadnienia doczesnego życia człowieka jako „życia w” 2 Kor 6,4-7: (4)
avllV evn panti. suni,stantej e`autou.j w`j Qeou/ dia,konoi( evn
u`pomonh/| pollh/|( evn qli,yesin( evn avna,gkaij( evn stenocwri,aij( (5)  evn
plhgai/j( evn fulakai/j( evn avkatastasi,aij( evn ko,poij( evn avgrupni,aij(
evn nhstei,aij( (6)  evn
a`gno,thti( evn gnw,sei( evn makroqumi,a|( evn crhsto,thti( evn pneu,mati
~agi,w|( evn avga,ph| avnupokri,tw|( (7)  evn lo,gw| avlhqei,aj( evn
duna,mei Qeou/.
Niestety biorąc pod uwagę złożoność tekstu oraz
problemy związane z jego interpretacją, w tym krótkim
opracowaniu jesteśmy zmuszeni ograniczyć się jedynie do
zasygnalizowania go.

[9] Por. np. F.Neugebauer, In Christus, s. 185n, W.Elliger, evn , 1095,
A.Deissmann, Paulus, s. 132 oraz 255. Por.
również E.Lohse, o` no,moj tou/ pneu,matoj th/j zwh/j,
s. 280.

[10] Należy
tutaj przynajmniej jeszcze zasygnalizować konstrukcje typu „we mnie” (evn
evmoi.), „w
nim” (evn auvtw/|) „w was” (evn
u`mi/n) itp. Oczywiście, jak łatwo
zauważyć np. biorąc do ręki np. konkordancje Nowego
Testamentu, nie są one czymś typowym wyłącznie dla tzw. listów autentycznych św.
Pawła czy też dla Corpus paulinum.

[11] Biorąc pod
uwagę znaczenie, jakie wydają się posiadać podane
powyżej sformułowania, ograniczymy się tu jedynie do ich
zasygnalizowania. Jak sądzimy, zasługują one na odrębne
zajęcie się nimi.

[12] Por.
Seneka, Epist.
moral. VII,3 oraz Filon z Aleksandrii, De Cherubim, 125-7d,
którzy w tym właśnie znaczeniu dają przykłady
zastosowania przyimków oraz ich znaczenia dla filozofii. Wg Seneki, Epist.
moral. VII,3, taki
proceder byłby już znany Platonowi. Por. również, Bazyli z Cezarei, Traité du
Saint-Esprit, § 73n;
A.Feuillet, La création de
l'univers „dans le Christ”, s. 71-72, jak tez
E.Norden, Agnostos Theos, s. 240-250,
J.Dupont, Gnosis, s. 335n oraz
L.Cerfaux, L'apôtre en présence de Dieu, s. 479.

[13] Odnotujmy
jeszcze, że w Nowym Testamencie znajdujemy np. przyimek dia, około
668 razy, eivj 1768, meta
473 i su,n 128 razy. Por. Concordance to the Novum Testamentum Graece, odpowiednio kolumny
11*dia, 14*eis, 16*en, 20*kai, 1239
meta, 57*syn.

[14] Bardziej
szczegółowo statystyka ta przedstawia się w
następujący sposób: a) Łk
około 361 razy; Mt 293; Dz 279; J 226; Rz 173; 1 Kor 171; 2 Kor
160; Ap 158; Mk 135; Ef 122; Kol 88; 1 J 79; Flp 66; Hbr 65; 1 Tes
55; 1 P 50; 1 Tm 44; 2 P 43; Ga 41; Jk 38; 2 Tm 37;
2 Tes 26; Tt 13; Flm 10; Jud 8; 2 J 8; 3 J 3 razy; b) na 1000 słów: Kol
55,6 raza; Ef 50,4; Flp 40,5; 2 P 39,1; 1 Tes 37,1; 1 J 36,9;
2 Kor 35,7; 2 J 32,7; 2 Tes 31,6; 2 Tm 29,9; Flm 29,9;
1 P 29,7; 1 Tm 27,7; 1 Kor 25,0; Rz 24,3; Jk 21,8; Tt 19,7;
Łk 18,5; Ga 18,4; Jud 17,4; Mt 16,0; Ap 16,0; Dz 15,1; J 14,4; 3 J
13,7; Hbr 13,1; Mk 11,9.

[15] Wydaje
się tutaj absolutnie zbędnym poruszanie tematu znaczenia
przyimków dla jakiegokolwiek języka (przynajmniej jeśli
chodzi o języki indoeuropejskie). Poszczególne języki
dostarczają wielu najzupełniej wystarczających
przykładów. A propos stosowania przyimków w grece, por. np. P.F.Regard, Contribution à l'étude des
prépositions dans la langue du Nouveau Testament, s. 667 („Le
rôle
croissant des prépositions répond au
décroissement du rôle des cas; la valeur des cas
diminuant, il y a nécessité de la souligner par une
préposition. L'abondance de prépositions se lie naturellement
à la faiblesse des formes de la déclinaison”) oraz P.Poulain,
Le grec,
s. 69.

[16] Można
stwierdzić coś podobnego, jeśli chodzi o np. przynajmniej
niektóre języki indoeuropejskie. Wystarczy, dla przykładu,
wspomnieć partykuły in w
niemieckim, in w angielskim, en we francuskim, in we włoskim czy in
w łacinie. Wszystkie one są bardzo bliskie jedna drugiej nie tylko,
jeśli chodzi o ich pisownię czy wspólną genezę, ale
również np. z powodu łatwości z jaką przyjmują,
z jaką oddają całe bogactwo rożnych znaczeń czy
niuansów.

[17] Por. np. A
Greek - English Lexicon of the New Testament, s. 258.

[18] Por. np. A Greek Grammar of the
New Testament, § 205s i
218 oraz A.Deissmann, Paulus, s. 126,
który pisze w następujący sposób à propos partykuł eivj oraz
evvn: „Der Unterschied zwischen beiden Präpositionen ist im
Volksgriechischen nicht groß”.

[19] Por. np. A
Greek - English Lexicon of the New Testament, s. 258-261.

[20] Por.
np. Mk 6,14 oraz teksty paralelne; J 1,4.5.14.33.47; 2,25; 3,15.21; 4,24;
5,26.38; 6,56; 7,18; 13,32; 14,10.11.13.17.20; 15,4.5.6.7.9.10.11; 17,21.23.26;
20,31; Rz 8,10; 1 Kor 12,6; 2 Kor 13,5; Ga 2,20; 4,19; Ef 2,2; Flp
1,6; 2,13; Kol 1,29. Por. również np. W.Elliger, evn,
1094, A
Greek - English Lexicon of the New Testament, s. 259 (jednym
z przykładów tam podanych jest 2 Sm 19,44 wg LXX: evn tw/|
Dauid eivmi.; tekst ten jest wart odnotowania choćby
dlatego, że spotykamy tutaj imię własne i to na oznaczenie
osoby), A.Oepke, evn , TWNT II, 534-539.

[21] „Mit unpersönlichem
Dativ”, por. np.
A.Oepke, evn, TWNT II, 534.

[22] Por. A.Oepke, evn,
TWNT II, 534. Cytuje on tutaj np. 2 Kor 5,1; Ef 6,9; Flp
3,20; Kol 1,16.20; 4,1.

[23] Por.
np. evn r`a,bdw|, 1 Kor 4,21.

[24] Por.
np. Rz 3,25; 5,9; 1 Kor 11,25; Ga 3,19; Ef 2,13. Por. A.Oepke, evn,
TWNT II, 535.

[25] Por.
np. semityzm evn ceiri. w Ga 3,19; por. A.Oepke, evn,
TWNT II, 534-5 jak również P.Auvray, L'hébreu et
l'araméen, s. 39 oraz E.Norden, Agnostos theos, s. 257.

[26] „Mit persönlichem Dativ”, por. A.Oepke, evn,
TWNT II, 534n. Odnotujmy tutaj ciekawą opinię
M.Johannessohn, Der Gebrauch der Präpositionen in der Septuaginta,
s. 329, który widzi wpływ hebrajskiego na stosowanie przyimka evn zwłaszcza
w tych tekstach, w których evn odnosi
się właśnie do osób. W tym kontekście wymienia on
dla przykładu Wj 12,13; 15,11; 1 Krl 9,2; 2 Ezd 2,59 (wg B+);
Ga 1,16;  2,2. Wg tegoż autora,
hebrajskie b, jak również np. jego
odpowiednik etiopski, oznacza niekiedy „pod” („unter”). W tym kontekście
przywołuje on również łacińskie in i cytuje Commentarii de
bello gallico I,3,3 Juliusza Cezara (spotykamy tam wyrażenie
„in Sequanis”,
które można przetłumaczyć na polski poprzez „u Sekwańczyków”).

[27] A.Oepke, evn,
TWNT II, 535. Por. również P.F.Regard, Contribution à
l'étude des prépositions dans la langue du Nouveau Testament, s. 349.

[28] Por. np. A.Oepke, evn,
TWNT II, 535.

[29] A.Oepke, evn, TWNT II, 535. Por. W.G.Kümmel, Die
Theologie des Neuen Testaments, s. 195 (wg tego
ostatniego partykuła evn nie tyle posiadałaby, jeśli
chodzi o formuły z grupy evn Cristw/|, znaczenie miejscowe,
co służyłaby przede wszystkim do oddania związków,
relacji jakie istnieją miedzy chrześcijanami i Chrystusem).

[30] Por. A.Oepke, evn,
TWNT II, 535-536.

[31] Por.
również Kol 1,29.

[32] Por.
też 2 Tm 1,5 na temat wiary
oraz 1 Tm 4,14 na temat łaski; por. również Ef 3,9
oraz Kol 1,19; 3,3. Por. A.Oepke, evn,
TWNT II, 536.

[33]  Oto Rz 9,7: ouvdV
o[ti eivsi.n spe,rma VAbraa,m pa,ntej te,kna( avllV( evn VIsaa.k klhqh,setai,
soi spe,rma,
por. Rdz 1,12 wg LXX.

[34] Niemieckie:
„das evn der
Gemeinschaft”, A.Oepke, evn,
TWNT II, 539. Por. A Greek - English Lexicon of the
New Testament, s. 259, § d: „especially
in Pauline or Johannine usage, to designate a close personal relation”.

[35]  Niemieckie: Willensgemeinschaft; por. np. A.Oepke, evn, TWNT II, 539.

[36] Por. też 1 J 1,6-7: eva.n ei;pwmen o[ti koinwni,an e;comen metV auvtou/
kai. evn tw/| sko,tei peripatw/men( yeudo,meqa kai. ouv poiou/men th.n
avlh,qeian\ eva.n de. evn tw/| fwti. peripatw/men w`j auvto,j evstin evn tw/|
fwti,( koinwni,an e;comen metV avllh,lwn kai. to. ai-ma VIhsou/ tou/ ui`ou/
auvtou/ kaqari,zei h`ma/j avpo. pa,shj a`marti,aj. A.Oepke, evn, TWNT II, 539, W.Elliger, evn,
1094. Por. też A Greek-English
Lexicon of the New Testament, s. 259 jak również F.Prat, La
théologie de saint Paul, vol. II, s. 359 oraz 476n.