Życie
chrześcijan jako życie w Bogu Ojcu

według św. Pawła Apostoła

·
w: „Abba
Ojcze!” Praca zbiorowa pod redakcją Antoniego J. Nowaka OFM, Lublin
2000, s. 191n.

1. Życie
chrześcijan w doczesności jako życie synowskie

Nowe życie chrześcijan pod Nowym
Przymierzem jest naznaczone zbawczą obecnością Trójcy
św., Boga, który na wieloraki sposób objawia się jako
Trójca św. To nowe życie sytuuje się w doniesieniu do
Syna, w odniesieniu do Ducha Świętego, w odniesieniu do Ojca. Gdy
nadeszła pełnia czasu Syn został posłany przez Ojca,
stał się człowiekiem, jest Chrystusem. Ma to jak najbardziej
określony cel. „Gdy jednak nadeszła
pełnia czasu, posłał Bóg Syna swego, zrodzonego z
niewiasty, zrodzonego pod Prawem, aby wykupił tych, którzy
podlegali Prawu, abyśmy mogli otrzymać przybrane synostwo”
(np. Ga 4,4-5). W ten sposób życie człowieka, który
przyjmuje zbawienie, już teraz w doczesności jest życiem
synowskim w Chrystusie Jezusie Panu naszym (por. np. Rm 6,11.23;
8,39; 1 Kor 15,31; Ef 3,11; 2 Tes 3,12). W Nowym Przymierzu
otrzymaliśmy także Ducha Świętego. Jest On darem udzielonym
nam przez Syna, którego posłał nam Ojciec. Jest On darem danym
nam i przez Ojca (J 15,26; por. 16,7). „Na
dowód tego, że jesteście synami, Bóg posłał
do serc naszych Ducha Syna swego, który woła: Abba, Ojcze!”
(Ga 4,6). W ten sposób nasze życie doczesne jest także
synowskim życiem w Duchu Świętym (por. np. Rz 8,9; 14,17; 1 Kor
6,11; 12,3). I Syn i Duch Święty sytuują więc nasze
życie pod Nowym Przymierzem w odniesieniu do Ojca. Jednoznacznie i bardzo
głęboko  ukazuje to np. Ga
4,4-6.

Odwieczny, zbawczy plan Ojca (por. Ef 3,9) jest ukierunkowany
na zbawienie człowieka. Być może najgłębiej
jesteśmy wprowadzani w to, na czym polega zbawienie wieczne, gdy jest mowa
o naszym usynowieniu względem Boga: dotyczy to nie tylko bytów,
które są tylko stworzonymi, ale na dodatek grzesznymi. Z naszej
doczesnej perspektywy trudno nam nawet w przybliżeniu ocenić
wielkość tego nieoczekiwanego i nie dającego się naszymi
ludzkimi siłami zdobyć czy wysłużyć daru.
Właściwie na teraz jest niemożliwym, żebyśmy go
pojęli i oszacowali jego ogrom.

Ojciec jest początkiem i celem. Chrystus jest
Pośrednikiem, Drogą ku Niemu. Duch Święty dalej prowadzi to
Chrystusowe dzieło ku swojemu wypełnieniu. „...
zesłał On [tzn. Chrystus] od Ciebie, Ojcze, jako pierwszy dar dla
wierzących, Ducha Świętego, który dalej prowadzi Jego
dzieło na świecie i dopełnia wszelkiego
uświęcenia” (IV Modlitwa Eucharystyczna). Nowe Przymierze,
dzieło Chrystusa, dzieło Ducha Świętego[1],
ustanowione w doczesności, jest ukierunkowane na wieczność
zbawienia, na nasze pełne wejście w komunię z Ojcem przez Syna w
Duchu Świętym, na pełnię naszego synostwa. „Umiłowani, obecnie jesteśmy dziećmi
Bożymi, ale jeszcze się nie ujawniło, czym będziemy. Wiemy,
że gdy się objawi, będziemy do Niego podobni, bo ujrzymy Go
takim, jakim jest” (1 J 3,2). To synostwo już zostało
nam danym. „Albowiem wszyscy ci, których
prowadzi Duch Boży, są synami Bożymi. Nie otrzymaliście
przecież ducha niewoli, by się znowu pogrążyć w
bojaźni, ale otrzymaliście Ducha przybrania za synów[2], w którym możemy wołać: Abba, Ojcze!
Sam Duch wspiera swym świadectwem naszego ducha, że jesteśmy
dziećmi Bożymi. Jeżeli zaś jesteśmy dziećmi, to i
dziedzicami: dziedzicami Boga, a współdziedzicami Chrystusa, skoro
wspólnie z Nim cierpimy po to, by też wspólnie mieć
udział w chwale” (Rz 8,14-17). Choć to usynowienie ma
dopiero otrzymać swoje wypełnienie w wieczności zbawienia (por.
np. 1 J 3,2), to jednak już teraz jest
ono jak najbardziej rzeczywistym. Już teraz całe nasze życie
doczesne przez Chrystusa w Duchu Świętym jest życiem w Bogu
Ojcu, życiem dzieci Bożych, życiem synów w Synu,
życiem w Duchu Ojca i Syna.

2. Chrześcijanie
i ich Ojciec: określenia typu „w Bogu Ojcu”

Misterium relacji miedzy Ojcem i nami można i
trzeba opisywać na wiele sposobów. Jest ono na miarę Ojca.
Stąd niewyczerpywalne bogactwo tego misterium, bogactwo, którego
nie tylko nie jesteśmy w pełni zgłębić, ale i
przedstawić.

W listach św. Pawła spotykamy między
innymi ciekawe wyrażenia, które można zaklasyfikować jako
grupę określeń w „Bogu” czy „w Ojcu”[3].
W ten sposób natchnione słowo Boże, słowo Boga
mówiące również o Nim samym oraz o związkach
istniejących między Nim i nami ludźmi, ofiarowuje nam
możliwość spojrzenia na niewyczerpalnie bogate misterium Boga i
Jego związków z nami również np. jako na misterium
naszego życia w Ojcu.  Oto
teksty, które o tym mówią[4]:

1)  „w
Bogu” (evn qew/|): Rm 2,17 „Jeżeli
jednak ty dumnie nazywasz siebie Żydem, całkowicie zdajesz się
na Prawo, chlubisz w Bogu”;

2)  „w
Bogu” (evn tw/| qew/|)[5]:
Rz 5,11 „I nie tylko to - ale i chlubić
się możemy w Bogu przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez
którego teraz uzyskaliśmy pojednanie”; Ef 3,9 „I
wydobyć na światło, czym jest ekonomia misterium ukrytego od
wieków  w Bogu,
Stwórcy wszechrzeczy”; Kol 3,3 „Umarliście bowiem i
wasze życie jest ukryte z Chrystusem w Bogu”;

3)  „w Bogu
naszym” (evn tw/| qew/| h`mw/n):
1 Tes 2,2 „odważyliśmy się w
Bogu naszym głosić wam Ewangelię Bożą”;

4)  „w Bogu
Ojcu” (evn qew/| patri.): 1 Tes
1,1 „Paweł, Sylwan i Tymoteusz do Kościoła
Tesaloniczan w Bogu Ojcu i Panu Jezusie Chrystusie”;

5)  „w Bogu
Ojcu naszym” (evn qew/| patri. h`mw/n):
2 Tes 1,1 „Paweł, Sylwan i Tymoteusz do
Kościoła Tesaloniczan w Bogu Ojcu naszym i Panu Jezusie Chrystusie”.

Tekstów tych nie jest dużo. W
pozostałych księgach w Nowym Testamencie znajdziemy ich
również niewiele. Poza Corpus paulinum sformułowania te
spotykamy jeszcze w J 3,21 („Kto spełnia
wymagania prawdy, zbliża się do światła, aby się
okazało, że jego uczynki są dokonane w Bogu”), J
10,38 („Ojciec jest we Mnie, a Ja w Ojcu”),
J 14,10 („Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie”),
J 14,11 („Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie”),
1 J 2,24 („Jeżeli będzie
trwało w was to, co słyszeliście od początku, to i wy
będziecie trwać w Synu i w Ojcu”); 4,15 („Jeśli kto wyznaje, że Jezus jest Synem
Bożym, to Bóg trwa w nim, a on w Bogu”); 1 J 4,16
(„Bóg jest miłością: kto
trwa w miłości, trwa w Bogu, a Bóg trwa w nim”),
Jud 1,1 („do tych, którzy są
powołani, umiłowani w Bogu Ojcu i zachowani w Jezusie Chrystusie”)[6].

Interesujących nas tekstów z
listów św. Pawła jest niewiele. Jest to tym bardziej
uderzające, gdy uświadomimy sobie choćby dwa
następujące fakty.

Jak to już zostało zaznaczone, sam
św. Paweł ukazuje nasze życie uczniów Chrystusa jako
życie w Chrystusie. Mówi o nim także jako o życiu w Duchu
Świętym. W pierwszym wypadku robi to bardzo często. Mamy
około 85 tekstów w Corpus paulinum z formułami typu „w
Chrystusie”. Do tego należałoby dodać około 48
tekstów z listów św. Pawła, w których spotykamy
określenie „w Panu”. Czyli w sumie jakieś 130
tekstów. Tak więc Apostoł bardzo często przedstawia nasze
życie, zwłaszcza to doczesne, jako życie w Chrystusie Panu (por.
np. Rz 6,23).  Co do
sformułowań „w Duchu”, to w Corpus paulinum spotykamy je
około 25 razy (por. np. Rz 8,9). Znowu Apostoł częściej
mówi o naszym życiu chrześcijan jako życiu w Duchu
Święty niż jako o życiu w Bogu Ojcu.

Po drugie i sam Apostoł i inni autorzy
ksiąg Nowego Testamentu bardzo często sięgają po
określenia „Bóg” (qeo,j)[7]
i „Ojciec” / „ojciec” (path,r)[8].
Są one niesłychanie ważne nie tylko liczbowo[9]
ale również jeśli chodzi o cała wizję dziejów
zbawienia zawartą w natchnionych przecież księgach Nowego
Testamentu[10].

Dlaczego św. Paweł (czy nawet cały
Nowy Testament)[11] tak
bardzo rzadko sięga po określenia typu „w Bogu Ojcu?[12]
Zagadnienie to jest bardzo ciekawe i ważne. Należy przecież
mówić o naszym życiu wyznawców i uczniów
Chrystusa jako o życiu w Ojcu, Synu i Duchu Świętym. Jednak
odpowiedź na  to pytanie
szeroko przekracza ramy naszych rozważań. Zasługuje ono na
właściwe do niego podejście czyli także na niepochopne
wysuwanie np. jakichś hipotez. Stąd z żalem, ale pozostawiamy to
pytanie tutaj bez odpowiedzi[13].

3. Chrześcijanie
i ich Ojciec: próba omówienia tekstów ze
sformułowaniami typu „w Bogu Ojcu”

Jaki obraz naszego życia w Ojcu dają te
tak przecież nieliczne teksty z określeniami typu „w Bogu
Ojcu” z listów św. Pawła? Również i te
teksty składają się na obraz misterium Bożego ojcostwa i
naszego synostwa względem Boga. Spróbujmy więc spojrzeć
na to misterium tak, jak przedstawiają je poszczególne
interesujące nas fragmenty. Uczynimy to bez pośpiesznego szukania
związków między poszczególnymi punktami widzenia.
Zatrzymywanie się na „szczegółach”, analizowanie
także posiada swoją wartość i swój smak[14].
Teksty te raczej przedstawimy w porządku, w jakim spotykamy je w
Piśmie św. Można byłoby szukać jakiegoś innego,
może doskonalszego klucza. Jednak niewielka liczba tekstów, jakie
mamy do dyspozycji, przemawia właśnie za zastosowaniem takiej
klasyfikacji.

W Rz 2,17 św. Paweł pisze: „Jeżeli jednak ty dumnie nazywasz siebie Żydem,
całkowicie zdajesz się na Prawo, chlubisz w Bogu (kauca/sai evn qew/|)”.
Pierwsze pytanie brzmi następująco: kto jest podmiotem chlubienia
się w Bogu? Czy chodzi o współczesnych św. Pawłowi
wyznawców judaizmu, którzy nie uznali w Jezusie z Nazaretu
obiecywanego Mesjasza? Czy Apostoł ma na myśli chrześcijan
pochodzenia hebrajskiego? [15] Czy są jeszcze jakieś inne możliwe
odpowiedzi na to pytanie? Co do tego zagadnienia z naszego punktu widzenia
interesuje nas jednak coś innego. Stąd poprzednie pytania jedynie
niech sygnalizują problem. Jak widać na ich podstawie, chlubienie
się w Bogu Ojcu, postawa sama w sobie jak najbardziej pozytywna[16], nie musi być wyłączną
własnością chrześcijan.[17] W sobie samym chlubienie się w Bogu wyraża
pewną postawę człowieka w stosunku do Boga (por. w. 23:
„Ty, który chlubisz się w Prawie). Może ona opierać
się na przesłankach słusznych lub niesłusznych. Inaczej
mówiąc: relacje Bóg - człowiek z winy człowieka
mogą ulec zakłóceniu, zniekształceniu,
zafałszowaniu. Niebezpieczeństwo to może dotyczyć
chrześcijanina[18] - czyli człowieka już obdarowanego
łaską przybranego synostwa (por. np. Rz 8,14n). W wypadku Rz 2,17
postawa ta opierałby się, jak na to wskazuje kontekst, na dumie
człowieka, który uważa, że zachowuje Prawo (no,moj)
wypełniając w ten sposób wolę Boga (por. np. w 18n). Z
punktu widzenia objawienia zawartego w Nowym Testamencie tak postawa jest
oceniana jednoznacznie jako negatywna i brzemienna w bardzo poważne
konsekwencje dla przyjmującego ją człowieka. Również
chrześcijaninowi grożą pewne trudności czy wypaczenia w
jego odniesieniu do Ojca. Może on np. fałszywie rozeznawać
swoją sytuację jako poprawną czy nawet żywić
nieuzasadnioną dumę. Może się też np. pojawić
pokusa - złudzenie samowystarczalności, poczucia
doskonałości, osiągnięcia pełnego rozwoju duchowego,
pewnego „zrównania się” z Ojcem.

Również Rz 5,11 podejmuje zagadnienie
relacji człowieka do Boga jako chlubienia się w Bogu. W wypadku
jednak tego testu z całą pewnością chodzi o
chrześcijan. Wg Rz 5,11 chrześcijanie mogą się jednak
chlubić w Bogu. Wiersz poprzedni, czyli Rz 5,10, w sposób klasyczny
przedstawia zasadnicze linie dzieła zbawienia. Byliśmy
nieprzyjaciółmi względem samego Boga, Ojca, od którego
otrzymaliśmy istnienie. Nie przekreśliło to jednak definitywnie
Jego ojcowskiego daru, jakim  jest
życie[19].
Zostaliśmy pojednani z Bogiem Ojcem przez Jego Syna (także i tu
wyraża się ojcostwo Boga względem ludzi). Ten nowy stan rzeczy
wynikający z daru pojednania jest otwarty na przyszłość
pełną nadziei[20].
Jak pisze Apostoł, zostaniemy zbawieni[21]
mając pełny udział w życiu Syna. Rz 5,11 jakby miało
podkreślić ogrom tego daru, jakim jest dzieło naszego pojednania
z Ojcem. Rz 5,11 potwierdza, że otrzymaliśmy pojednanie. Ogrom tego
daru jest tak wielki, że możemy się chlubić w Ojcu. Nie
zapominamy o przeszłości. Kontekst, np. w. 10-11, bardzo wymownie
ją przypomina. Przyszłość jest pełna nadziei i naznaczona
zbawieniem. Mamy bardzo mocną nadzieję, że będziemy
zbawieni, że otrzymamy udział w życiu Syna, który jest
doskonale zjednoczony z Ojcem i w swoim bóstwie i w swoim
człowieczeństwie. Możemy się chlubić, że mamy w
tym udział, że mamy takiego Ojca, że mamy udział w Jego
dziele, że jesteśmy wyniesieni z otchłani nieistnienia i z
otchłani grzech do nieskończenie wielkiej godności synowskiej
względem Boga Ojca (por. np. Rz 8,14nn oraz Ga 4,4nn). „I nie tylko to - ale i chlubimy się w Bogu (evn tw/| qew/|) przez
Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez którego teraz uzyskaliśmy
pojednanie”. „Chlubimy się w Bogu”. Forma grecka
wyraża tu pewien stan. Użyte tam słowo gramatycznie nie ma
strony czynnej, ale bierną i zwrotną. Rz 5,10-11 bardzo szeroko
korzysta ze strony biernej by oddać to co dobre, np. pojednanie czy zbawienie.
To, co jest dobre, otrzymujemy od Boga[22].
Coś podobnego jest i z darem chrześcijańskiej dumy, chlubienia
się. Jednak tekst grecki, który zwykle tłumaczymy przez
„chlubimy się w Bogu” (kaucw,menoi
evn tw/| qew/|) nie pozwala rozsądzić, czy mamy tu do czynie
ze stroną bierną czy ze stroną zwrotną. A strona zwrotna
„oznacza, że czynność podmiotu działającego
dotyka w jakiś sposób tego podmiotu, obraca się w sferze
podmiotu”[23].
Gdyby interesujący nas słowo było w stronie zwrotnej, to
oznaczałoby to, że nie jesteśmy tak zupełnie bierni
również, jeśli chodzi o chlubienie się. Trudno
wybrać między tymi dwoma możliwościami. Lepiej będzie
uszanować tekst natchniony uwzględniając jedną i
drugą. A skądinąd wiadomo przecież, że niekiedy bardzo
trudno jest rozróżnić między działaniem Bożym i
naszym. Wszystko mamy od Boga a On nie chce naszej niewolniczej bierności
ale aktywności proporcjonalnej do godności synowskiej (por. np. Rz
8,14n). Dla św. Pawła chrześcijanie to ci, którzy
chlubią się w Chrystusie (Flp 3,3; por. 1 Kor 1,31; 2 Kor 10,17) oraz
w Jego krzyżu (Ga 6,14). Obdarzeni łaską usprawiedliwienia
grzesznicy, oni mają teraz przystęp do pojednania i oczekują
ostatecznego wypełnienia dzieła zbawienia. Takim jest status właściwy
wyznawcom Chrystusa, na tym polega dzieło podjęte na ich rzecz przez
Ojca w Synu: „Dostąpiwszy więc
usprawiedliwienia przez wiarę, zachowajmy pokój z Bogiem przez Pana
naszego Jezusa Chrystusa, dzięki któremu uzyskaliśmy przez
wiarę dostęp do tej łaski, w której trwamy i chlubimy
się nadzieją chwały Bożej” (Rz 5,1n).
Bóg jest Ojcem, który pragnie dać nam udział w
dziedzictwie swojej chwały[24].
Słusznie więc wierzący w Chrystusa mogą chlubić
się w Bogu swoim Ojcu przez ich Zbawiciela (Rz 5,11). Chrześcijanie
to ci, którzy w ten sposób uznają swój nowy status w
odniesieniu do przeszłości, do teraźniejszości i do
przyszłości, i którzy tego nie zapominają, ale tym
żyją. I jeśli trzeba przypominać, że uczeń
Chrystusa jest człowiekiem pokornym, to tym bardziej należy
uświadamiać sobie, że ta pokora nie ma w sobie nic z postawy
niewolniczej, służalczej (por. jeszcze raz np. Rz 8,14n). Jest to
pokora pełna godności i miłości synowskiej. Czyli jest to
pokora człowieka - naznaczonego - obdarzonego ogromną godnością,
człowieka świadomego swej przeogromnej godności danej i
potwierdzonej mu przez Ojca poprzez Syna w Duchu Świętym.
„Chrześcijaninie, uświadom sobie twoją
godność”[25].
Chrześcijanin musi być świadomy swoje godności. Domaga
się tego choćby poczucie rzeczywistości - to samo poczucie
rzeczywistości, które przypomina nam także naszą
stworzoność, śmiertelność, wieloraką
słabość w tym i
naszą grzeszność. Z
drugiej strony, jeśli chrześcijanin ma prawo być dumnym, to ma
do tego prawo jedynie dzięki Ojcu przez Chrystusa w Duchu
Świętym. Również i w ten sposób rodzi się
świadomość skąd przychodzi mużycie
(również to nowe, paschalne), skąd przychodzi mu zbawienie
(por. niebezpieczeństwo postawy, o której mówi Rz 2,17n) [26].

Sformułowania zawarte w 1 Tes 1,1 oraz 2 Tes
1,1-2 są prawie identyczne[27]:
„Paweł, Sylwan i Tymoteusz do
Kościoła Tesaloniczan w Bogu Ojcu (evn qew/| patri.) i Panu Jezusie
Chrystusie. Łaska wam i pokój!” (1 Tes 1,1) oraz
„Paweł, Sylwan i Tymoteusz do
Kościoła Tesaloniczan w Bogu Ojcu naszym (evn qew/| patri. h`mw/n) i Panu Jezusie Chrystusie. Łaska wam i pokój
od Boga, Ojca naszego, i Pana Jezusa Chrystusa!” (2 Tes 1,1-2). W
obu wypadkach w odróżnieniu od poprzednio przedstawionych
tekstów pojawia się w nich określenie „Ojciec”. Od
razu też widać, jak 1 Tes 1,1 oraz 2 Tes 1,1 bardzo ciekawi
sytuują Kościół. Odnosząc go nie tylko do Chrystusa
ale i do Ojca[28].
Widać przy tym pewną odpowiedniość: a) Bóg -
Pan oraz b) Ojciec (nasz) - Jezus Chrystus[29].
Słowa „Bóg” (qeo,j)
i „Pan” (ku,rioj) mogą
być niekiedy synonimami np. w znaczeniu wyrażenia tej samej boskiej
godności. Słowo „Ojciec” wskazuje na Dawcę
życia zawierając jednocześnie ideę podtrzymywania go,
troski o nie (por. np. 1 Tes 2,11). Słowa „Chrystus” i
„Jezus” mogą ze swej strony odsyłać do dzieła
odkupienia dokonanego przez Syna, który właśnie w tym celu
został posłany przez Ojca. Wzmianka o Ojcu w obu omawianych tekstach
pojawia się przed wzmianką o Synu. Nasz związek z Ojcem dokonuje
się i dopełnia przez Syna, z Nim i w Nim. Pośrednictwo Syna w
żaden sposób nie przysłania jednak Ojca. Nie oznacza, że
jest On daleko, że jest niedostępny. I nasze teksty
przypominają, jak bardzo Kościół jest związany z
Ojcem. Kościół jest w Bogu Ojcu. Świadomość
tego faktu pojawia się już od samego początku życia
Kościoła[30].
Związek ten musi być ze swoje natury bardzo bliski. Ten, który
jest Ojcem Chrystusa, jest także Ojcem Kościoła, tego
Kościoła, którego Chrystus jest Panem i Głową. W
listach św. Pawła do Tesaloniczan mamy jeszcze dwa razy słowo
„Kościół”: 1 Tes 2,14 oraz 2 Tes 1,4.  W obu wypadkach Kościoły
są tak samo charakteryzowane jako „Boże”,
„Boga” (tou/ qeou)[31].
W 1 Tes 2,14 jest mowa o Kościołach - pierwszych wspólnotach
uczniów Chrystusa w Jego ziemskiej ojczyźnie. W 2 Tes 1,4
określenie „Kościoły” można rozumieć w
znacznie bardzo szerokim nie samych tylko wspólnot
chrześcijańskich związanych ze św. Pawłem (por. np.
sformułowanie „my sami w
Kościołach Bożych chlubimy się wami”, 2 Tes 1,4).
Kościoły lokalny są związane z Ojcem. Cały
Kościół jako taki jest z Nim związany. W Kościele z
kolei ten związek jest związkiem każdego wiernego ze swoim
Ojcem. Związek ten dotyczy doczesności (por. np. 1 Tes 1,4; 2 Tes
2,13), poprzez którą otwiera się on na wieczność
zbawienia (por. np. 1 Tes 4,14; 5,9n). Na życie chrześcijan powinny
składać się wiara i jej dzieło, nadzieja i związana z
nią wytrwałość oraz miłość potwierdzona
poprzez trud[32].
Życie ucznia Chrystusa jest życiem przed Ojcem, w Jego
obecności. Na czym polega ta obecność Ojca? Nie jest to
jakaś „kontrola” czy coś podobnego. Ten Ojciec torował, toruje i będzie nadal
torował drogę zbawienia, drogę głoszenia ewangelii,
drogę synowskiego odrodzenie człowieka w paschalnym zrodzeniu Syna:
„Drogę naszą do was niech utoruje sam Bóg, Ojciec nasz,
i Pan nasz Jezus!” (1 Tes 3,11). W ten sposób wchodzimy w nowe
życie, życie synów wezwanych do coraz większej
świętości przed Ojcem, który jest święty. I
jest to droga ku zbawieniu wiecznemu, ku jego komunii (1 Tes 3,13: „aby
serca wasze utwierdzone zostały jako nienaganne w świętości
wobec Boga, Ojca naszego, na przyjście Pana naszego Jezusa wraz ze
wszystkimi Jego świętymi”). Ojciec jest tu także
przykładem np. w zachęcaniu, w dodawaniu odwagi w pobudzaniu.
„Wiecie: tak każdego z was zachęcaliśmy i
zaklinaliśmy, jak ojciec swe dzieci, abyście postępowali w
sposób godny Boga, który was wzywa do swego królestwa i
chwały” (1 Tes 2,11-12). Św. Paweł uważa się za
ojca chrześcijan, których zradza do synostwa Bożego, do
synostwa względem samego Ojca niebieskiego. „Choćbyście
mieli bowiem dziesiątki tysięcy wychowawców w Chrystusie, nie
macie wielu ojców; ja to właśnie przez Ewangelię
zrodziłem was w Chrystusie Jezusie” (1 Kor 4,15). A
również i to apostolskie ojcostwo w ostatecznym rozrachunku
wypływa z Ojca. „Dlatego zginam kolana moje przed Ojcem, od
którego bierze imię wszelkie ojcostwo (patria.) na niebie
i na ziemi” (Ef 3,14-15)[33].

Pierwsze zdanie Drugiego Listu do Tesaloniczan precyzuje
związek Kościoła (a tym samym i każdego ucznia Chrystusa) z
Bogiem Ojcem poprzez określenie „nasz”. Podobne zestawienie
mamy choćby w modlitwie „Ojcze nasz”. Czemu Bóg Ojciec
jest „naszym Bogiem Ojcem”? Co to oznacza? Jest przecież
oczywistym, że wynika to z dzieła stworzenia, z dzieła
odkupienia, z całej historii zbawienia od wieczności przed
stworzeniem po wieczność ostatecznego zbawienia. Ale to
„nasz” nie ma charakteru wykluczającego, nie jest ekskluzywne.
Wręcz przeciwnie. „Nasz” przypomina fakty znane. Często
jednak zapomina się o nich. Bardzo często umyka ludzkiej uwadze
głębia ich znaczenia, ich niesłychaność,
konkretność. Nieskończony Bóg nie tylko jest Ojcem
stwarzając oraz jakby ponownie stwarzając w dziele odkupienia. Ale
chce on związku bardzo osobistego. Życie łaski, życie
nadprzyrodzone takim właśnie jest. „Łaska
wam i pokój od Boga, Ojca naszego, i Pana Jezusa Chrystusa!” (2
Tes 1,2). Takim właśnie jest stosunek Ojca do nas. „Sam
zaś Pan nasz Jezus Chrystus i Bóg, Ojciec nasz, który nas
umiłował i przez łaskę udzielił nam nie
kończącego się pocieszenia i dobrej nadziei, niech pocieszy serca wasze i niech utwierdzi we wszelkim
czynie i dobrej mowie!” (2 Tes 2, 16-17). Kościół
jest zwołaniem Ojca, Jego
zgromadzeniem i rodziną (por. np. Ef 2,19).

„Chociaż
ucierpieliśmy i - jak wiecie - doznaliśmy zniewagi w Filippi,
odważyliśmy się w Bogu naszym (tw/| qew/| h`mw/n) głosić
Ewangelię Bożą wam w wielkim utrapieniu” (1 Tes
2,2). Według 1 Tes 2,2 głoszenie Dobrej Nowiny dopełnia się
w „w Bogu naszym”[34].
Nie ma powodów by odnosiło się to jedynie do przepowiadania
św. Pawła dwa tysiące lat temu w Tesalonikach. Głoszenie
Dobrej Nowiny jest zawsze związane z Bogiem, który jest naszym
Ojcem[35].
Według 1 Tes 2,4 to sam Ojciec powierzył Ewangelię św.
Pawłowi oraz uznał go godnym jej głoszenia: „przez Boga zostaliśmy uznani za godnych powierzenia
nam Ewangelii” (por. też w. 5)[36]. Dobra Nowina, którą głosi św.
Paweł (i inni) to właśnie Ewangelia Boża (por. 2,2.8 oraz
3,2), czyli Ewangelia Ojca. Mówi ona o Nim i od Niego ona pochodzi, do
Niego należy. Jest to Ewangelia o Ojcu, o Synu i o Duchu
Świętym. „Paweł, sługa Chrystusa Jezusa, z
powołania apostoł, przeznaczony do głoszenia Ewangelii Boga,
którą Bóg przedtem zapowiedział przez swoich
proroków w Pismach świętych. [Jest to Ewangelia] o Jego Synu -
pochodzącym według ciała z rodu Dawida, a ustanowionym
według Ducha Świętości przez powstanie z martwych pełnym
mocy Synem Bożym - o Jezusie Chrystusie, Panu naszym” (Rz 1,1-4).
Ewangelia jest Dobrą Nowiną Ojca, daną przez Niego.
Równocześnie Ojciec mówi w niej sam osobie - także
objawiając się jako Ojciec Syna i synów.  W Ewangelii objawia się i
wypełnia zbawcza miłość kochającego, miłosiernego
i wszechmocnego Ojca, który nie tylko daje życie, ale
zbawiając prowadzi to kruche i naznaczone grzechem i śmiercią
ludzkie życie do pełni zbawienia. „Jest bowiem ona [tzn.
Ewangelia] mocą Bożą ku zbawieniu dla każdego wierzącego”
(Rz 1,16). Ojciec powołuje do jej głoszenia. Rz 1,2 wymienia tu
proroków. Wspomniany już tekst 1 Tes 2,4 stwierdza, że to
Ojciec powierzył św. Pawłowi głoszenie Ewangelii. Ojciec
jest nie tylko u początku tego dzieła. Czuwa On także nad jego
realizacją i ostatecznym wypełnieniem. W Nim dokonuje się
zwycięskie głoszenie Dobrej Nowiny: „Bogu niech będą
dzięki za to, że pozwala nam zawsze uczestniczyć w triumfalnym
pochodzie w Chrystusie i roznosić po wszystkich miejscach woń Jego
poznania.” (2 Kor 2,14). To zaangażowanie Ojca ma jak najbardziej
ojcowski charakter. Nie oznacza, że niepotrzebny będzie np.
wysiłek i hart ze strony człowieka. 1 Tes 2,2 wymienia w tym
kontekście odwagę - czyli jest i ryzyko. Paweł, naznaczony
również goryczą porażki, zdobył się jednak na
dalsze dzielenie się Ewangelią Ojca. Ten sam tekst bardzo wymownie
stwierdza, że zbawcze głoszenie Dobrej Nowiny dokonuje się
zarówno „w Bogu naszym” jak i „w wielkim utrapieniu”.
Również i to drugie Ojciec mógłby bez przeszkód
usunąć z naszej drogi. A przecież uczy On nas poprzez nasze
ludzkie doświadczenia, że mądry i kochający ojciec nie
usuwa wszystkich przeszkód z drogi swojego dziecka. Inaczej dziecko nie
doszłoby do swojej synowskiej pełni[37].

W Ef 3,8 św. Paweł pisze: „mnie,
zgoła najmniejszemu ze wszystkich świętych, została dana ta
łaska: ogłosić poganom jako Dobrą Nowinę
niezgłębione bogactwo Chrystusa”. Następnie kontynuuje
mówiąc ciągle o swojej misji apostolskiej: „i
wydobyć na światło, czym jest ekonomia (h` oivkonomi,a) misterium (tou/
musthri,ou) ukrytego od wieków (avpokekrumme,nou
avpo. tw/n aivw,nwn) w Bogu, Stwórcy wszechrzeczy  (evn
tw/| qew/| tw/| ta. pa,nta kti,santi)” (Ef, 3,9). Misterium to
Boży plan zbawienia znajdujący się w Bogu „od
wieków”, od zawsze[38].
Słowo „misterium” (musth,rion)[39]
jest bardzo drogie Listowi do Efezjan. W interesujący nas jego fragmencie
jest mowa o Bogu Ojcu jako Stwórcy. Ojciec daje wtedy istnienie
wszystkiemu co stworzone, „zradza” w pewnym znaczeniu. Jeśli
„ukryte” w Nim misterium uprzedza to „zrodzenie” to
mamy zbawczy plan powzięty jeszcze przed początkiem dzieła
stworzenia. „W Nim bowiem wybrał nas przez
założeniem świata, abyśmy byli święci i
nieskalani przed Jego obliczem. Z miłości przeznaczył nas dla
siebie jako przybranych synów przez Jezusa Chrystusa” (Ef
1,4-5). Plan ten ogarnia doczesność i znajduje swoje wypełnienie
w wieczności zbawienia. W misterium tym, w planie tym objawia się i
realizuje Boże ojcostwo względem człowieka. I może trzeba
by powiedzieć, że w pewien sposób względem innych
stworzeń. „Bo stworzenie z upragnieniem
oczekuje objawienia się synów Bożych. Stworzenie bowiem
zostało poddane marności - nie z własnej chęci, ale ze
względu na Tego, który je poddał - w nadziei, że również
i ono zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w
wolności i chwale dzieci Bożych” (Rz 8,19-21).

Wracając do samego
Listu do Efezjan, to ten plan - misterium „ukryte” w Ojcu ukazuje
się przynajmniej w następujących aspektach. Jest to misterium
pojednania i pokoju, a w ten sposób zjednoczenia wszystkiego, nawet
marnotrawnych dzieci, przez Syna w Duchu z Ojcem (por. np. Ef  1,9.22-23). W centrum tego misterium
znajduje się Syn, jest to Jego misterium (Ef  3,4). Jest to więc misterium
powołania i nawrócenia, paschalnego przejścia, powrotu i
wywyższenia synów w Synu. W misterium tym, według Bożej
ekonomii Syn jest w centrum, to znaczy że jako Pośrednik
zupełnie i doskonale prowadzi do Ojca, od którego samemu
wszedł i ku któremu zmierza, Ojca od którego wszystko
pochodzi (por. np. 1 Kor 8,6). Jest to misterium zjednoczenia ludzi: „to
znaczy, że poganie już są współdziedzicami i
współczłonkami Ciała, i współuczestnikami
obietnicy w Chrystusie Jezusie przez Ewangelię” (Ef  3,6). W ten sposób ludzie w
Chrystusie, poprzez związek z Nim należą do domu, do rodziny
Ojca (Ef 2,11). W misterium tym objawia się więc pełna
ojcowskiej miłości i miłosierdzia mądrość Boga
(Ef 3,10n). Jest to misterium zjednoczenia z Synem (por. np. Ef 5,23). Syn jest
w doskonałej komunii z Ojcem. I jeśli Syn jednoczy z sobą to by
doskonale doprowadzić do Ojca. W ten sposób dzieło Syna jest
także dziełem doskonałego zjednoczenia z Ojcem. Syn i Ojciec
stanowią jedno. A misja tego zjednoczenia zostaje dana Synowi przez Ojca
(por. J 10,30)
[40]. Misterium ukryte w Ojcu jest więc przebogate. W
pewien sposób podejmie to następny z omawianych tekstów
stwierdzając: „wasze życie jest ukryte (ke,kruptai) z
Chrystusem w Bogu” (Kol 3,3). To ukryte misterium Ojciec objawia tym,
którym chce. Ale jednocześnie potrzeba tu i odpowiedniej, dziecięcej
postawy człowieka: „Jezus rozradował się w Duchu
Świętym i rzekł: Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i
ziemi, że ukryłeś (avpe,kruyaj) te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a
objawiłeś je prostaczkom” (Łk 10,21). Postawa
dziecięca to postawa otwartości, zaufania wobec Ojca, uznania w
zupełnej miłości swojej zależności do Ojca. Jest to
też postawa otwarta na przyszłość, na wzrost, na
pełnię synostwa. Takim jest zamierzenie mądrości
właściwej Ojcu - doprowadzić do pełni, do chwały.
„Lecz głosimy tajemnicę (musthri,w|) mądrości Bożej, mądrość
ukrytą (avpokekrumme,nhn), tę, którą Bóg przed wiekami
przeznaczył ku chwale naszej” (1 Kor 2,7). Jeśli misterium to
jest ukryte od wieków to teraz jest już objawiona tym,
którzy są synami w Synu nieskończenie świętego Ojca:
„Tajemnica (musth,rion, jak w Ef 3,9) ta, ukryta (avpokekrumme,non, jak w Ef 3,9) od
wieków (avpo. tw/n aivw,nwn, jak w Ef 3,9) i pokoleń, teraz została
objawiona Jego świętym” (Kol 1,26). Zbieżność
słownictwa między Ef 3,9 jest uderzająca[41].
Jak bardzo to co było ukryte już zostało nam objawione. I
jeśli jeszcze coś z niego nadal nie pojmujemy, nie wiemy, to
może również dlatego, że dąży ono do swojej
pełni, że jest pielęgnowane i rozwijane przez Ojca.
Jeśli  On ukrywa, to by
doprowadzić do pełni, wypielęgnować.

A oto tekst Kol 3,3: „Umarliście bowiem i
wasze życie jest ukryte z Chrystusem w Bogu”.
Jest to bardzo ciekawa wizja życia doczesnego chrześcijanina. Nasze
życie „zostało ukryte i jest ukryte w Ojcu”[42]. Działa tutaj nie człowiek - mamy stronę
bierną. W zestawieniu z tym mamy wydarzenie punktowe:
„umarliście”[43]. W samym interesującym nas tekście nie ma mowy o
zmartwychwstaniu (por. jednak poprzedzające Kol 3,3  wersety 1-2). Życie doczesne
chrześcijanina jawi się jako naznaczone śmiercią! „Umarliście”
z naszego tekstu oznacza przejście, pascha to przejście, do nowego
stanu: jest to „jakiś” stan w Bogu. Ten zaś jest Ojcem,
czyli początkiem życia. Jest Bogiem żywych a nie umarłych,
dla Niego wszyscy żyją (por. Mt 22,32). On jest Tym, który nie
tylko powołuje do istnienia to, co nie istnieje, ale ożywia
umarłych (por. Rz 4,17). Nie tylko obdarzył życiem, ale o to
życie troszczy się w najwyższym stopniu odpowiednio od swoje
boskiej dobroci i wszechmocy. Jest jeszcze jedna przemiana, którą
sygnalizuje Kol 3,3. Jest próg, przejście paschalne, który
rozpoczyna nowy stan rzeczy: „umarliście” nie jest absolutne.
Świadczy o tym nie tylko kontekst. Wg Kol 3,3 nasze życie w pewien
sposób jest w Bogu, który samemu jest życiem per excellence. W Bogu nie ma śmierci.
Jednak Apostoł nie pisze np. „jesteście ukryci w Bogu”
lub „żyjecie ukryci w Bogu”. To nasze życie jest ukryte
Bogu Ojcu. Naszym życiem jest Chrystus. „Gdy się ukaże
Chrystus, nasze życie, wtedy i wy razem z Nim ukażecie się w
chwale” (Kol 3,4). On jest wszystkim we wszystkich (Kol 3,11). To On
także jest pryncypium naszego
związku z Ojcem (por. np. Kol 1, 12-28). Wg Rz 6,2 „umarliśmy
dla grzechu”. „Umarliśmy razem z Chrystusem” (Rz 6,8;
por. też Kol 2,20). Dokonało się to w sakramencie chrztu (por.
np. Rz 6,3-5). A Chrystus jest przecież Synem względem Boga Ojca.
Jest On wywyższonym. Jest On w Ojcu: „aby wszyscy stanowili
jedno, jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno” (J 17,21). Ma On z nas w pełni uczynić
synów Bożych. Czyli doskonale zjednoczyć z Ojcem dając
nam udział w swojej własnej komunii z Nim: „aby tak jak
My stanowili jedno” (J 17,11). Dokonuje
się to na mocy Jego misterium paschalnego, które także jest
dziełem Ojca, w które zostajemy włączeni i mamy
udział poczynając od chrztu (por. np. Rz 6,3nn). Tam
„zostaliśmy razem z Nim [tzn. z Synem Ojca] pogrzebani po to,
abyśmy i my wkroczyli w nowe życie - jak Chrystus [tzn. Syn Ojca]
powstał z martwych dzięki chwale Ojca”. Wg Kol 3,1-2 już
mamy udział w tym nowym życiu: „jeśliście razem z
Chrystusem powstali z martwych, szukajcie tego, co w górze, gdzie
przebywa Chrystus zasiadając po prawicy Boga. Dążcie do tego, co
w górze, nie do tego, co na ziemi”. Nasze życie ma być
ukierunkowane ku niebu, ku Ojcu. Ono jest w Nim poczynając od zamysłu
stworzenia. Jako życie synowskie (por. np. Rz 8,14nn; Ga 4,4nn) ma ono
swoje źródło w Ojcu. To życie jest w Nim
„ukryte”. Zostało tam umieszczone, jest chronione, czeka na
swoją pełnię. W Nowym Testamencie strona bierna często
znaczy tyle, że podmiotem działania jest sam Bóg, że to
On urzeczywistnia daną rzecz - samemu jakby się usuwając i
każąc nam skoncentrować się na samym działaniu i jego skutkach.
Świadczą o tym bardzo wymownie choćby niektóre teksty
dotyczące zmartwychwstania Chrystusa[44]. Jest to wskazówka dyskretna, tak jak dyskretnym i
delikatnym bywa działanie ojcowskie. Jeśli nasze życie jest
„ukryte w Ojcu” czyli np. nie unicestwione, tu jest mowa o naszej
śmierci i o tym, że żyjemy - i to dzięki Ojcu. Czyli
zmartwychwstaliśmy (por. Kol 3,1-2). I jest to dziełem Ojca. To On
wskrzesza (por. np. Rz 4,17). To On „ukrył” -
umieścił w sobie nasze życie by je chronić i
pielęgnować, by je doprowadzić do pełni. A jest to
powołaniem każdego ojca wobec dzieci. I swoją pełnię
ma to właśnie w naszym Ojcu, „który jest w
niebie”. To On jest Ojcem w cały tego słowa znaczeniu[45]. Życie to jest ukryte, jakby pogrzebane,
czekające na swoją pełnię. Wg Kol 2,20 umarliśmy razem
z Chrystusem. Wg Rz 6,2 umarliśmy dla grzechu, czyli w pewnej mierze
również dla wszystkich jego konsekwencji jak np. śmierć.
Jesteśmy już zbawieni ale w nadziei (Rz 8,24). Adresaci Listu Kolosan
nadal żyją w doczesności. W określonym czasie sytuacja ta
jest udziałem każdego ucznia Chrystusa. Tymczasem Chrystus już
umarł i zmartwychwstał. Został uwielbiony, wywyższony,
zasiada w niebie na prawicy Ojca. Jest doskonale „w Ojcu”
również co do swego człowieczeństwa (por. np. J
17,11.21nn). W pewien sposób i Jego obecne życie w chwale jest
jeszcze ukrytym w Ojcu i czeka na swoje ostateczne ukazanie: paruzja jeszcze
nie nastąpiła. Podobnie jest i z naszym życiem ukrytym w Bogu,
który jest i naszym Ojcem. Dobre czyny nie mogą pozostać
ukryte (por. 1 Tm 5,25). Dobre dzieło Ojca będzie w pełni znanym
nie tylko na wysokościach nieba (por. Mt 5,14). Ojciec przez Syna w Duchu
Świętym objawi nasze życie w Nim ukryte (por. Mt 11,25). Objawi
ten ukryty skarb, dla którego warto wszystko poświęcić
(por. Mt 13,44 oraz 25,18.25) - tak, jak to uczynił On sam[46].

4. Życie
chrześcijan jako życie w Bogu Ojcu wg św. Pawła
(próba podsumowania)

Kilka tekstów z listów św.
Pawła ze sformułowaniami typu „w Bogu Ojcu” nie może
wyczerpać tematyki związanej z misterium Ojca. O ile bardziej dotyczy
to niniejszej pracy. Należało się tego spodziewać.
Przecież misterium Ojca nie tylko przepełnia nieskończoną
wieczność sprzed dzieła stworzenia. Przepełniając
naszą doczesność jakby było mu mało i wieczności
zbawienia. A przecież Ojciec zaprasza nas do zgłębiania swego
misterium, więcej bo do czerpania z niego, do udziału, i to
synowskiego, w tym misterium. Zaprasza On, byśmy kontemplowali to
misterium i żyli nim także w jego różnych aspektach.
Wiele mówiło się, i bardzo słusznie, np. o formułach
typu „w Chrystusie” i „w Duchu Świętym” jako
wyrażających naszą bliskość, komunię ze
Zbawicielem oraz z Duchem poczynając od naszego doczesnego teraz[47].
Czy nie powinno się tego samego powiedzieć o naszym związku z
Ojcem? Czy prawdziwe życie nie jest również życiem
„w Bogu Ojcu”?

Nawet mając do dyspozycji tylko kilka
tekstów można przedstawiać nasze życie jako życie w
Bogu Ojcu na różne sposoby. Tutaj zwróćmy uwagę
przynajmniej na aspekt „chronologiczny”. Określenie
„chronologiczny” posiada pewne braki. Jak widzieliśmy
choćby na podstawie Ef 3,9 nasz związek z Ojcem nie jest ograniczony
czasem. W jakiś sposób istnieje on jeszcze przed aktem
stwórczym. Jest on także ukierunkowany na przekroczenie
ograniczeń, również tych chronologicznych, jakie niesie z
sobą nasza doczesność. I nawet teraz czas i przestrzeń
doczesności nie ogarniają go. Ojciec nie jest nimi ograniczony w
żaden sposób. A my, choć w sposób jeszcze
„ukryty”, już w Nim żyjemy (por. Kol 3,3).

Wg Ef
3,9 nasze „w Ojcu” rozpoczyna się jeszcze „przed
wiekami”. Można to rozumieć nie tylko jako odnoszące
się do doczesności ale może przede wszystkim w znaczeniu
odwieczności[48],
czyli uprzednio do aktu stwórczego jako takiego. Sam Ojciec
zaświadcza poprzez Pismo św., że wybrał On „nas przez założeniem świata” (Ef
1,4). On „przeznaczył nas dla siebie ku
synostwu” (Ef 1,5). Czy starczy wieczności zbawienia, żeby
podziwiać i zgłębić, żeby złożyć
dziękczynienie za ten zamysł powzięty w stosunku nicości,
która na dodatek obdarzona istnienie miała stać się
grzeszną?

Jako takie dzieje
Kościoła przebiegają w jak najściślejszym związku
z Ojcem (1 Tes 1,1; 2 Tes 1,1). Bóg Ojciec jest Ojcem Kościoła
(por. np. 2 Tes 1,1). Kościół jest w Bogu Ojcu, jest Jego
Kościołem. Nie sposób tutaj nawet naszkicować
zasadniczych linii tego związku. By się przekonać o jego
bogactwie, wystarczyłoby np. otworzyć konkordancję Nowego
Testamentu i choćby pobieżnie przejrzeć teksty ze słowami
„Bóg” i „Ojciec”. A przecież trzeba
byłoby także zastanowić się nad udziałem Ojca w misji
Syna oraz Ducha Świętego.

Nasz związek -
komunia z Ojcem w Kościele jest otwarta na przyszłość
zbawienia, jest otwartą na nasz wzrost. Jest też otwartą na
tych, którzy jeszcze nie dostąpili łaski wejścia do
Kościoła Ojca. 1 Tes 2,2 bardzo wymownie łączy odwagę
głoszenia Dobrej Nowiny z Bogiem Ojcem. To związek z Nim daje taką
możliwość. To poprzez komunię ze sobą Ojciec daje nam
w pewien sposób udział swoim dzieleniu się własnym
życiem z innymi.

Nasza wspólnota -
komunia z Ojcem w doczesności nie osiągnęła jeszcze swojej
pełni. W jakiś sposób pozostaje ona jeszcze ukrytą (por.
Kol 3,3). Ale jeśli taką jest, to znajduje się ona pod
opieką, od której lepszej być nie może. Nasze życie
„jest ukryte z Chrystusem w Bogu” (Kol 3,3), pielęgnowane
przez Ojca, prowadzone do swojej pełni.

Czyż nie mamy prawa i
obowiązku bycia dumnymi, chlubienia się, że mamy
właśnie takiego Ojca (Rz 5,11; por. 2,17)? Stworzony z nicości
człowiek przez grzech jakby spadł niżej od samej nicości.
Ale Ojciec chce wynieść go do chwały. Ten Ojciec jest
wszechmogącą miłością. Jest On z nami już teraz,
bo chce byśmy z Nim byli na zawsze.

[1] R. Laurentin
mówi o Duchu Świętym:
„Duch-Współodkupiciel” (Nieznany Duch Święty. Odkrywanie Jego doświadczenia i
Jego Osoby. Wstęp: Jacek Salij OP, Kraków 1998, s. 150).

[2] Tekst grecki pozwala
także rozumieć: „ducha przybrania za
synów”.

[3] Wiadomo, że
słowo „Bóg” (qeo,j)
w Nowym Testamencie jest terminem technicznym na określenie pierwszej
Osoby Trójcy św., czyli Boga Ojca. Jak to zauważa np.
M. Corbin, w Nowym Testamencie słowo „Bóg” (qeo,j) nie odnosi się nigdy do Ducha
Świętego; do Syna odnosi się ono w J 1,1.18; 20,28; Rz 9,5; Tt
2,13; 1 J 5,20 (czyli sześć razy). W pozostałych około 1312
tekstach słowo to oznacza Boga Ojca (La paternité de Dieu,
Paryż 1998, s. 10). Por.
te¿. np. F.-X. Durrwell, Le Père. Dieu en son mystère.
3e édition, Paris
1993, s. 13nn.

[4] Za kryterium klasyfikacji
przyjmujemy to, jak te określenia są zbudowane. Czy będzie to
kryterium jedynie o charakterze gramatycznym? Chodzi przecież o tekst
natchniony, w którym Trójca św. mówi również
o sobie samej oraz o swoich relacjach z ludźmi. To Ona wie najlepiej jak
te relacje przedstawić. Stąd np. nasze ustawiczne pochylanie się
nad Pismem św., wnikanie w nie. Pismo św. jest duszą teologii i
życia chrześcijańskiego (Dei Verbum 21). W Piśmie św.,
w jego sformułowaniach „(...) Ojciec, który jest w niebie,
spotyka się miłościwie ze swymi dziećmi i prowadzi z nimi
rozmowę. Tak wielkie zaś tkwi w słowie Bożym moc i
potęga, że jest ono dla Kościoła podporą i
siłą żywotna, dla synów Kościoła utwierdzeniem
wiary, pokarmem duszy oraz źródłem czystym i stałym
życia duchowego. Stąd doskonałe zastosowanie ma do Pisma
św. powiedzenie: «żywe jest słowo Boże i
skuteczne» (Hbr 4,12), które «ma moc zbudować i
dać dziedzictwo wszystkim uświęconym» (Dz 20,32; por. 1
Tes 2,13)” (Dei Verbum 21).

[5] W porównaniu z
poprzednią grupą różnica polega na pojawieniu się
rodzajnika. Jeśli chodzi np. o grekę Nowego Testamentu, to
zagadnienie używania rodzajników (a więc i znaczenia, jakie
one nadają) nie zawsze należy do łatwych. Absolutnie przekracza
on ramy tej pracy. Będzie więc lepszą rzeczą
rozróżnić te dwie grupy.

[6] Cały czas chodzi
jedynie o teksty ze słowami „Ojciec” i
„Bóg”.

[7] Około 1318 razy
w Nowym Testamencie i z tego około 548 w Corpus paulinum.

[8] Wszystkich
tekstów z tym słowem jest około 413 w Nowym Testamencie i z
tego około 63 razy w Corpus paulinum 63. W liczbie pojedynczej w Nowym
Testamencie spotykamy je jakieś 360 razy z czego 56 razy w listach
św. Pawła.

[9] Oto dla
przykładu częstotliwość (na 1000 słów) z
jaką spotykamy słowa
„Bóg”/„bóg” (qeo,j), „Ojciec”/„ojciec” (path,r), „Chrystus” (Cristo,j), „Jezus” (VIhsou/j),
„Pan”/„pan” (ku,rioj),
oraz „Duch”/„duch” (pneu/ma)
a) w Nowym Testamencie: 9,5 /
2,6 / 3,8 / 6,6 / 5,1 / 2,5; b) w Corpus paulnum: 16,8 / 1,7 / 11,8 / 6,6 / 8,3 / 4,4 (dane
dotyczą tych słów w liczbie pojedynczej).

[10] Na ten temat por. np. E.R. Martinez, La vita cristiana e la
spiritualità secondo san Paolo (ad usum studenti), Roma 1992, s. 17n, D. Guthrie, R.P. Martin, God, w: Dictionary of Paul and
His Letters. Editors: Gerald F. Hawthorne, Ralph P. Martin. Associate
Editor: Daniel G. Reidi, Downers Grove - Leicester 1993, s. 354n, H. Kleinknecht, G. Quell, E. Stauffer,
K.G. Khun, qeo,j etc., w: Theologisches
Wörterbuch zum Neuen Testament III, 65n oraz G. Schrenk, G. Quell, path,r etc., w: Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament V, 946n.

[11] Również
np. modlitwa zna określenia typu „w Bogu Ojcu” Oto
przynajmniej jeden, ale za to bardzo wymowny, przykład. W na samym
początku liturgii Wigilii Paschalnej słyszymy następujące
słowa: „... możemy mieć nadzieję, że otrzymamy
udział w zwycięstwie Chrystusa nad śmiercią i wraz z Nim
będziemy żyć w Bogu” (obrzęd poświęcenia
ognia).

[12] Przypomnijmy dla
przykładu, że chrystologia św. Pawła, czyli jego wizja Chrystusa
i Jego dzieła oraz naszego przeżywani - uczestnictwa w Jego misterium
są jak najbardziej teocentryczne (patrocentryczne). Por np. Rm 6,11.23;
8,39; 1 Kor 1,4.30; 2 Kor 2,14.17; 5,19; Ga 3,26; Flp 3,14 oraz
1 Tes 5,18. To samo trzeba powiedzieć, jeśli chodzi o Ducha
Świętego, Jego obecność, Jego działanie itp. Por. np. Rz 8,14nn; Ga 4,4nn.

[13] Por. J. Bonsirven, Théologie
du Nouveau Testament, Paris
1951, s. 339,
R. Bultmann, Theologie des Neuen Testaments, Tübingen 1980, s. 543n, W. Bousset, Kyrios Christos. Geschichte des Christusglaubens von den
Anfängen des Christentums bis Irenaeus. Zweite umgearbeitete Auflage, Göttingen
1921, s. 119 oraz O. Kuss, Paulus. Die
Rolle des Apostels in der theologischen Entwicklung der Urkirche, Regensburg 1971, s.
371. Wg S. Lyonnet nawet mówiąc o dziele jak
najbardziej właściwym Chrystusowi św. Paweł ustawicznie
przypomina, że jego początkiem jest Ojciec, por. np. 2 Kor 5,18n (La sotériologie paulinienne, w: Introduction à la Bible (sous
la direction de A. Robert et A. Feuillet). Tome II. Nouveau Testament,
Tournai 1959, s. 859).

[14] Jest np. rzeczą
oczywistą, że nie będzie solidnej syntezy całości bez
solidnej analizy poszczególnych elementów. Prawo to
obowiązuje również w teologii.

[15] Czy jednak rozróżnienie (np. nasze, dwudziestowiecze)
wyznawca judaizmu - chrześcijanin jest adekwatnym np. dla Listu do
Rzymian?

[16] Kontekst, w jakim znajduje się Rz 2,17, oraz sam
omawiany werset mają wydźwięk polemiczny czy wręcz
krytyczny. Jednak samo określenie „chlubić się w
Bogu” i tutaj nie jest bynajmniej samo sobie negatywne (por. też np.
omawiane nieco daje Rz 5,11).

[17] Że
chrześcijanie mogą chlubić się w Ojcu, jest to oczywistym
(por. np. Rz 5,11). Warto byłoby się zastanowić, jak to
wygląda w wypadku niechrześcijan. Rz 2,17 wydaje się
wskazywać, że jest to możliwe (oczywiście pod warunkiem,
że w tekście tym chodzi o osobę Boga Ojca; a na takie rozumienie
omawianego tekstu wskazują prace bardzo poważnych teologów -
szerzej na ten temat por. np. F.-X. Durrwell,
Le Père. Dieu en son mystère. 3e édition, Paris 1993, s. 13nn).

[18] Por.
1 Kor 1,31 („aby, jak to jest
napisane, w Panu się chlubił ten, kto się chlubi”)
oraz  2 Kor 10,17 („Ten, kto się chlubi, w Panu niech się chlubi”)
wraz z odnośnymi kontekstami. Teksty te mówią o
niebezpieczeństwie podobnym do wzmiankowanego w Rz 2,17 i jego
kontekście (z tym, że w wypadu 1 Kor 1,31 oraz 2 Kor 10,17 na pewno
chodzi o wyznawców Chrystusa).

[19] Por. np. Rz 4,17: wg
tego tekstu Ojciec nie tylko daje nam życie stwarzając, ale o to
życie dalej się troszczy np. aż po wskrzeszanie
włącznie.

[20] Por. Rz 8,24:
„W nadziei bowiem już jesteśmy
zbawieni”. Nadzieja chrześcijańska jest darem pochodzącym
od Ojca i niesie w sobie pełną ojcowskiej miłość
gwarancję z z Jego strony: „nadzieja zawieść nie
może, ponieważ miłość Boża rozlana jest w sercach
naszych przez Ducha Świętego, który został nam
dany” (Rz 5,5; por. też np. 1 Kor 13,13).

[21] W grece mamy tu tryb
oznajmujący czasu przyszłego. Stwierdzenie jest więc bardzo
śmiałe. Sam Sprawca zbawienia jakby chciał się
odsunąć na dalszy plan, ukryć - co jeszcze bardziej
podkreśla i wielkość daru i Jego pełną
miłości bezinteresowność (por. np. zastosowanie strony
biernej w tym tekście).

[22] Por.
„Byliśmy (dosł.: będąc)
nieprzyjaciółmi” - tutaj mamy stronę czynną, to
człowiek jest tu podmiotem działania.

[23] M. Auerbach,
M. Golias, Gramatyka grecka.
Wydanie IV. Opracował M. Golias, Warszawa 1985, s. 181.

[24] Por. np. Rz 8,17:
„jeżeli zaś jesteśmy
dziećmi, to i dziedzicami: dziedzicami Boga, a
współdziedzicami Chrystusa, skoro wspólnie z Nim cierpimy po
to, by też wspólnie mieć udział w chwale” oraz Rz
8,21: „by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci
Bożych”.

[25] Św. Leon
Wielki, Kazanie I o Narodzeniu
Pańskim, 3.

[26] Na temat postawy chlubienia
się por. również np. Rz 5,3; 2 Kor 3,21; 12,5; 12,9 oraz
Ga 6,13.

[27] Wg niektóre
manuskryptów również w 1 Tes 1,1 po „w Bogu
Ojcu” znajduje się jeszcze określenie „naszym”.
Por. aparat krytyczny.

[28] 1 Tes 1,1 oraz 2 Tes
1,1 wprost mówią o Kościele Tesaloniczan (i to
ściśle rzecz biorąc wtedy, kiedy Apostoł pisze te teksty).
Czy są jednak jakieś uzasadnione powody, by to co oba te teksty
mówią o związku z Ojcem i z Chrystusem, nie dotyczyło
także innych Kościołów lokalnych oraz całego
Kościoła jako  takiego?

[29] Jest niemożliwym podjąć
tu tematykę związaną z tymi określeniami. Por. np. E. Lohmeyer, Probleme
paulinischer Theologie, Stuttgart 1955, s. 26n.

[30] 1 Tes jest
przecież uważany za najstarsze z pism składających się
na Nowy Testament (biorąc pod uwagę ostateczną redakcję
tych pism).

[31] W obu tych wypadkach
słowo „Kościół” jest też w liczbie
mnogiej. Cały Kościół, wszystkie poszczególne
Kościoły lokalne należą do Ojca.

[32] Por. np. 1 Tes 1,3: „pomni przed Bogiem i Ojcem naszym na
wasze dzieło wiary, na trud miłości i na wytrwałą nadzieję
w Panu naszym Jezusie Chrystusie”.

[33] Co do takiego
tłumaczenia Ef 3,14-15 por. np. F.-X. Durrwell, Le Père. Dieu en son
mystère. 3e édition, Paris 1993, s. 128, przypis 28:
„Autor listu sięga po bogactwo znaczeniowe słów patęr
(ojciec) oraz patria (rodzina, grupa ludzka). Omawiany tekst można
również tłumaczyć: «od
którego bierze nazwę wszelkie ojcostwo na niebie i na
ziemi»”.

[34] Również
w wypadku 2 Tes 2,2 należy przyjąć, że głoszenie
Ewangelii jako  takie zawsze
dokonuje się „w Bogu Ojcu”. Co do 1 Tes 2,2, to trzeba
byłoby postawić i takie pytanie. Czy należy rozumieć
„odważyliśmy się w Bogu
naszym ...” czy „... w Bogu naszym
głosić ...”? Jeśli chodzi o nasz temat, to jedna i
druga możliwość wskazują na związek głoszenia
Ewangelii z Ojcem.

[35] Według takich
tekstów jak 2 Kor 2,14.17; 12,19 oraz Flp 1,13 dokonuje się ono w
Chrystusie. Chrystus to Syn, który stał się człowiekiem
by wypełnić swoje posłanie - misję otrzymaną od Ojca.
Także w wypadku takich tekstów jak np. 2 Kor 2,14.17; 12,19 oraz
Flp 1,13 mamy więc jednoznaczne odniesienie do osoby i dzieła Ojca.
Dotyczy to porządku Bożego - czyli rola Chrystusa nie zostaje tu w
żaden sposób umniejszona. Czy nie jest to również i
wzorem dla współpracy między nami ludźmi?

[36] Mamy tutaj
liczbę mnogą. W pierwszym rzędzie chodzi o Pawła z Tarsu
oraz o jego współpracowników (por. np. 1 Tes 1,1). Czy
jednak w ostatecznym rozrachunku za każdym powołaniem do
współpracy w dziele zbawienia nie stoi właśnie Ojciec?

[37] Por. np. Hbr 12,5-12: „...
zapomnieliście o upomnieniu, z jakim się zwraca do was, jako do
synów: Synu mój, nie lekceważ karania Pana, nie upadaj na
duchu, gdy On cię doświadcza. Bo kogo miłuje Pan, tego karze,
chłoszcze zaś każdego, którego za syna przyjmuje. ...
Bóg obchodzi się z wami jak z dziećmi. Jakiż to bowiem
syn, którego by ojciec nie karcił? Jeśli jesteście bez
karania, którego uczestnikami stali się wszyscy, nie jesteście
synami, ale dziećmi nieprawymi. Zresztą, jeśliśmy cenili i
szanowali ojców naszych według ciała, mimo że nas
karcili, czyż nie bardziej winniśmy posłuszeństwo Ojcu
dusz, a żyć będziemy? Tamci karcili nas według swej woli na
czas znikomych dni. Ten zaś czyni to dla naszego dobra, aby nas
uczynić uczestnikami swojej świętości. Wszelkie karcenie na
razie nie wydaje się radosne, ale smutne, potem jednak przynosi tym,
którzy go doświadczyli, błogi plon sprawiedliwości.
Dlatego wyprostujcie opadłe ręce i osłabłe kolana!”.

[38] Na takie rozumienie
sformułowania „od wieków” wskazuje np. w tym samym
tekście określenie Boga jako Stwórcy.

[39] Łacina zwykle
będzie je oddawać przez sacramentum
(do którego pochodzi np. nasze polskie słowo
„sakrament”).

[40] Szerzej na temat
określenia „misterium” por. np. P.T. O’Brien, Mystery, w: Dictionary of Paul and His Letters. Editors: Gerald F. Hawthorne,
Ralph P. Martin. Associate Editor: Daniel G. Reidi, Downers Grove - Leicester
1993, s. 621n.

[41] Por. też:
objawić - wydobyć na światło.

[42] Ke,kruptai jest
trybem oznajmującym perfectum.

[43] Avpeqa,nete, tryb
oznajmujący aorystu, strona czynna: to człowiek, to my umieramy.

[44] Por. np. 1 Kor
15,12: „Jeżeli zatem głosi się,
że Chrystus został wskrzeszony (evgh,gertai)”.

[45] Por. Mt 23,9: „Nikogo też na ziemi nie nazywajcie
waszym ojcem; jeden bowiem jest Ojciec wasz, Ten w niebie”.

[46] Por. Mk 12,42nn.
Relację o wdowie, która daje wszystko, oddziela od misterium
paschalnego Chrystusa tylko jeden rozdział (zamiast „oddziela”
może trzeba byłoby powiedzieć: „łączy”).
Misterium paschalne Syna to również misterium nie dającego
się oszacować daru złożonego przez Ojca (por. np. J 3,16:
„Tak bowiem Bóg umiłował
świat, że Syna swego Jednorodzonego dał”).

[47] Por. np.
M. Bouttier, Evn Cristw/|. Etudes d'exégèse et de théologie
paulinienne, Paris 1962, s. 7;
A. Schweitzer, La mystique de l'Apôtre Paul, Paris
1962, s. 167n; L. Cerfaux, La
théologie de l'Eglise suivant saint
Paul. Nouvelle
édition mise à jour et augmentée, Paris 1965, s. 179n;
M. Parsons, 'In Christ', Vox
Evangelica 18(1988), s. 26; E. Percy, Der Problem des Kolosser‑
und Epheserbriefe, Lund 1946, s. 292n; E.R. Martinez, La vita cristiana e la spiritualità
secondo san Paolo (ad usum studenti), Roma 1992, s. 112-117.

[48] „Przed
wiekami” gr. avpo. tw/n aivw,nwn.
Słowo aivw,n może
oznaczać np. długi okres czasu, wieczność, odcinek czasu
czy świat (w znaczeniu przestrzennym); por. np. Ga 1,4-5; Hbr 1,2. Por. A Greek - English Lexicon of the New Testament and Other Early
Christian Literature. A Translation and Adaptation of the Fourth Revised and
Augmented Edition of Walter Bauer's Griechisch
- Deutsches Wörterbuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der
übrigen urchristlichen Literatur by
William F.Arndt and F.Wilbur Gingrich. Second Edition Revised and
Augmented by F.Wilbur Gingrich and Frederick W.Danker from Walter Bauer's Fifth
Edition, 1958, Chicago - London 1979, s. 27n.