Przez Chrystusa, ku
Chrystusowi, z Chrystusem: spod panowania grzechu i śmierci do pełni
życia. Duchowość biblijna, Kraków 2007

1. Spis
treści

2. Podsumowanie:
„Nigdy nie zabraknie przestrzeni temu, kto biegnie ku Panu”, s.
207n

Przytoczone jako tytuł niniejszego podsumowania
słowa pochodzą z obszerniejszej wypowiedzi. Termin podsumowanie
lepiej niż zakończenie oddaje istotę przesłania
listów Pawłowych o Chrystusie i o potrzebujących zbawienia,
którzy odkrywają, że zbawienia dostępują.
„Nigdy nie zabraknie przestrzeni temu, kto biegnie ku Panu. Ten, kto
wspina się w wzwyż, nie zatrzymuje się nigdy, idąc od
jednego początku do drugiego poprzez początki, które nigdy nie
mają końca”[1].
Te słowa św. Grzegorza z Nyssy doskonale nadają się, by
zobrazować właściwe corpus paulinum ludzkie wiarę,
doświadczenia i nadzieje związane z Chrystusem[2].

Chrystus jednoczy z sobą, zabiera z sobą
potrzebujących zbawienia w swą drogę stwórczą i
paschalną. Wspólnota z Chrystusem jest tutaj cały czas
komunią także z Ojcem i Duchem Świętym. Ta komunia
pozostaje bardzo otwarta, bo stanowi podstawę dla komunii między
stworzeniami oraz objawia się w niej. I w tym znaczeniu trzeba
rozumieć, iż Chrystus stwarza. I w tym znaczeniu trzeba rozumieć
przesłanie, iż nie porzucił On stworzenia, które
uległo grzechowi i jego wielorakim konsekwencjom. Chrystus wyprowadza
potrzebujących zbawienia z sytuacji dla nich zgubnej, której
istotę można określić jako pod panowaniem grzechu i
śmierci. To przejście nie jest do nikąd. Wg
listów Pawłowych nie mamy tutaj do czynienia z jakimś
wskrzeszeniem stanu rzeczy sprzed wtargnięcia grzechu w dzieje. Do istoty
tego misterium należy odnowienie życia i udzielenie jego pełni.
W tym sensie trzeba rozumieć stwierdzenia, iż chodzi o przejście
z dawnego porządku grzechu i śmierci do nowego
porządku zbawienia w Chrystusie Jezusie Panu.

Sformułowania przez Chrystusa (gr. dia
Christou), ku Chrystusowi (gr. eis Christon), z Chrystusem
(gr. syn Christô) oraz współtworzone przez nie teksty
(czyli teksty, na których przesłanie one wpływają,
składają się), ukazują Chrystusa, Jego dzieło oraz w
związki z Nim potrzebujących zbawienia w sposób bardzo
dynamiczny i pozytywny. Dają do zrozumienia, iż człowiek i
świat są już uczestnikami dzieła rozpoczętego i
zmierzającego do swej pełni. Z punktu widzenia człowieka
można tu mówić np. o rozwoju duchowym, o coraz pełniejszej
komunii z Chrystusem.

Listy Pawłowe to swego rodzaju zaproszenie, by udać
się w taką właśnie podróż, by dać się
w nią zabrać i następnie nawet aktywnie w niej uczestniczyć
dla swego dobra oraz na rzecz innych. Nie obiecują one, że
będzie łatwo. Nie wszystko o tej wędrówce wiemy. Nie
wszystko rozumiemy z przekazywanych przez te księgi wskazań i
doświadczeń. Niech te strony będą także zaproszeniem
do dalszych poszukiwań. Ludzka interpretacja, nawet najcenniejsza, nie
jest w stanie zgłębić w sposób wyczerpujący
misterium tego wędrowania. A przecież zostaliśmy do tego
wysiłku zaproszeni: i do coraz lepszego poznania i do wyruszenia w
drogę. Samo poznanie (a więc i pomoc w nim), to część,
i to bardzo ważna, podróży, do której zaprasza corpus
paulinum, podróży dzięki Chrystusowi, ku Chrystusowi,
razem z Chrystusem. W ten sposób jest to także podróż
dzięki, ku oraz razem z Ojcem i Duchem Świętym.

Tak oto w ogromnym zarysie można byłoby
przedstawić nasze przejście z dawnego porządku do nowego
porządku. Pierwszy jest naznaczony piętnem panowania grzechu i
śmierci. Drugi to porządek zbawienia w Chrystusie. Samo wydarzenie
przejścia-przeprowadzenia ma charakter zbawczy. Dokonuje się ono dla
nas nie naszą mocą i bez naszej uprzedniej etc. zasługi. Jednak
mamy w nim jak najbardziej aktywny udział. Wg św. Pawła
przekracza ono, choćby przez bogactwo swych konsekwencji, zdolności
poznawcze człowieka a nawet możliwości jego wyobraźni. Nic
więc dziwnego, że starając się zgłębić to
zbawcze misterium człowiek będzie analizował jego
poszczególne aspekty. Zbawicielem jest Jezus Chrystus. Dzieło
zbawienia jest Jego dziełem. Idąc za św. Pawłem
Apostołem można powiedzieć, że zbawienie jest zbawieniem
Chrystusowym. Jest to zbawienie z Chrystusem. Jest to zbawienie jako coraz
pełniejsze ukierunkowanie na Niego i jako coraz pełniejsze
zjednoczenie z Nim. Jest  to
zbawienie przez Chrystusa.

Otrzymaliśmy udział w dziele Chrystusa.
Jesteśmy razem z Nim by być razem z Nim na całą
wieczność zbawienia. Bardzo wymownie ukazują to teksty z
konstrukcjami typu
z Chrystusem (syn Christô). W swoim
całokształcie nasze życie jest życiem z Chrystusem. Dotyczy
to jego początków w porządku wiary i chrztu, w ekonomii nowego
życia. Dotyczy to naszego udziału w zbawczym misterium Paschy
Zbawiciela. Dotyczy to rzeczy ostatecznych: śmierci, zmartwychwstania
umarłych, życia wiecznego. Wszędzie tutaj byliśmy,
jesteśmy i, jeśli otrzymamy zbawienie, będziemy z Chrystusem. To
z Nim już żyjemy. To właśnie przez wspólnotę z
Nim udziela nam On zmartwychwstania i życia.

Zbawienie to wejście do Bożego królestwa,
do Bożej domeny, do Bożego porządku, odnowionego świata,
dopełnionego stworzenia. Stanowi ono przystanie do Chrystusa.
Włączenie w Jego ciało, jakim jest Kościół.
Jest to życiodajny i zbawczy związek, zjednoczenie, komunia z Chrystusem.
Na swój, niezwykle ciekawy, sposób ukazują to teksty z
konstrukcjami eis Christon (ku Chrystusowi). Zbawienie to
Boży dynamizm. To nowe stworzenie, tzn. odnowienie i dopełnienie
stworzenia. Człowiek wchodzi w ten nowy porządek. Może lepiej
powiedzieć: jest doń wprowadzony. W tym kontekście spotykamy teksty
mówiące o wierze i o chrzcie. Stanowią one swego rodzaju punkty
zwrotne w życiu człowieka. Znaczą one początek nowego
etapu w jego życiu.

Zbawienie dokonuje się dzięki Chrystusowi.
Bardzo dobitnie ukazują to teksty ze sformułowaniami typu dia
Christou (przez
Chrystusa). Pokazują one jak dzięki Chrystusowi dzieło
zbawienia właściwie utożsamia się z dziejami stworzonego
świata poczynając od jego początków aż do
wieczności zbawienia. W całej rozciągłości zbawienie
jest zbawieniem przez Chrystusa, dzięki Niemu. Chodzi tutaj o wielkie i
jednorazowe wydarzenia jak np. misterium paschalne Zbawiciela. Będzie tu
również chodziło o życie każdego chrześcijanina
w różnych jego aspektach. Wszystko to swoim zbawczym działaniem
ustanawia czy ogarnia Chrystus.

Teksty corpus paulinum z konstrukcjami typu dia
Christou (przez
Chrystusa), eis Christon (ku Chrystusowi) i z Chrystusem (syn
Christô) stanowią jeden z chyba ciekawszych opisów
przejścia-przeprowadzenia człowieka ze dawnego porządku
do nowego, z sytuacji niekorzystnej czy nawet zgubnej do jak najbardziej
pomyślnej dla niego. W naszej doczesności ten nowy porządek
niejako przenika się z dawnym. Dawny porządek nie
został jeszcze w sposób ostateczny obalony czy uzdrowiony. Samo
przejście do nowego jednak jest możliwe. Dokonuje się
właśnie dla nas. Mamy udział w tym dziele. I tędy
właśnie wiedzie nasza droga z Chrystusem, ku Chrystusowi przez
Chrystusa i w Chrystusie. Nasze pielgrzymowanie ku pełni zbawienia, ku
eschatologicznemu życiu z Nim, dla Niego, przez Niego i w Nim.

„Nie było więcej żadnego powodu, by
czuć się pokonanym przez rzeczywistość. Także oni
zmartwychwstali. Zasłona ukrywająca przyszłość
ponownie się rozdarła: aby więcej już się nie
zamknąć. Narodziła się nowa nadzieja. W ich życie
weszła nowa siła, moc Boga, moc tak wielka, że zdołała
sprawić narodziny do życia ze śmierci (Ef 1,19-20). Moc ta jest
związana z żywą osobą Jezusa Chrystusa. Jest ona
niewidzialna sama w sobie, a widzialna w swych skutkach. Jest to moc mocniejsza
od tego wszystkiego, co przedtem było w stanie zabić w nich
nadzieję. Wszystkie bariery, które przeszkadzały życiu i
odbierały nadzieję, zostały na zawsze zwyciężone: moc
rzymskiego imperializmu, faryzeizm, moc opinii publicznej, niestała
mentalność ludu. Moce śmierci zostały pokonane. Wojna
została poskromiona, nawet jeśli bitwa jeszcze trwa. Zwycięstwo
było już tylko kwestią czasu. Nic odtąd nie było
już w stanie ich zastraszyć (…). Życie, które
się w nich narodziło, już przekroczyło granice
śmierci. Było to życie nowe i zwycięskie (Ef 2,6). Nawet,
gdyby zdarzyło się im upaść pod ciosami śmierci, to
przecież życie nie mogło już odtąd więcej
umrzeć (por. 1 Kor 15,54-58). Odtąd posiadali zmysł oporu,
niedopasowywania się do okoliczności i aktywnego działania, by
je przekształcać. Postępując przez całą
długość drogi życia, chrześcijanie (na przykład
prześladowani przez imperium rzymskie) zadawali pytanie: «Gdzie
można spotkać żywego Chrystusa? Gdzie można odnaleźć
komunikowaną przez Niego moc?» (…) Wiara w zmartwychwstanie
nie polega jedynie na akceptacji jakiegoś wydarzenia z
przeszłości oraz innego w przyszłości. Jest ona przede
wszystkim pewnym sposobem życia, które rodzi się z odkrycia
dzięki mocy Boga obecności żywego Przyjaciela w moim
życiu”[3].

[1] Św.
Grzegorz z Nyssy; cyt. za: Y.M.-J. Congar,
Wierzę w Ducha Świętego. Tom II. „Panem jest Duch i daje
życie” (2 Kor 3,17), Warszawa 1995, s. 98n.

[2] Jeśli
pojawiałaby się pokusa abstrakcyjnego rozumienia przesłania
Pawłowego, to trzeba pamiętać, że corpus paulinum w
ogromnej mierze wyrasta z doświadczeń osobistych, także z tego,
co można było zaobserwować u innych (np. już przez
pośrednictwo pism starotestamentalnych). Zostało też spisane w
bardzo określonym celu: by pomóc w osiągnięciu
konkretnego stanu, stanu pełni życia, tzn. pełnej komunii z
Bogiem.

[3] C. Mesters, Dio,
dove sei? Bibbia e liberazione umana, Brescia 1972,
s. 254n. Komentując
List do Rzymian, R. Cantalamessa wyjaśnia:
„Możemy uwielbić Boga, ponieważ On, który
przemienił w dobro największe zło świata, jakim jest grzech
Adama, przemieni w dobro i we własną chwałę, na
sposób, którego nie znamy, także grzechy tych wszystkich,
którzy przyjmują zbawienie, a jest to zło o wiele mniejsze
niż grzech Adama” (Życie w Chrystusie. Duchowe przesłanie
Listu do Rzymian. Przekład M. Przeczewski OFMCap, Kraków 2006, s.
136). Następnie o. Cantalamessa przytacza następujące słowa
Julianny z Norwich (zm. po 1416 r.): „Grzech jest nieunikniony. Lecz na
końcu wszystko zamieni się w dobro i każda rzecz będzie
dobrem” (tamże; brak tam informacji, że wg Julianny w ten
sposób miał się do niej zwrócić Chrystus; zob. W.
Hryniewicz, Nadzieja uczy inaczej. Medytacje eschatologiczne, Warszawa 2003, s.
202).